Strata tempa

W szachach tempo oznacza jeden ruch, a nie sekundę na zegarze. Gracz traci tempo, gdy figura potrzebuje dodatkowego ruchu, aby osiągnąć to, co dałoby się uzyskać bardziej bezpośrednią drogą, albo gdy groźba zmusza ją do odwrotu, podczas gdy przeciwnik poprawia pozycję.

W debiucie wielokrotne poruszanie tą samą figurą często traci czas, gdy pozostałe figury nadal stoją na polach początkowych. Na przykład wcześnie wyprowadzony hetman może zostać zaatakowany przez gońca lub skoczka. Hetman musi odejść, a przeciwnik z groźbą rozwija tę figurę na użyteczne pole, poprawiając pozycję i jednocześnie wymuszając odwrót.

Określenie zawsze zależy od celu. Dwukrotne poruszenie figurą nie jest automatycznie błędne: ruch może zdobywać materiał, powstrzymywać groźbę albo tworzyć ważniejszy atak. Teoria debiutów, czyli zgromadzona wiedza o początkowych ruchach i ich planach, porównuje sekwencję z realistycznymi alternatywami, zamiast stosować bezwzględny zakaz.

Celowa strata tempa

W niektórych końcówkach celowa strata tempa jest korzystna. Gracz może wybrać dłuższą drogę albo wykonać ruch wyczekujący, aby zmusić przeciwnika do ruchu w niekorzystnej pozycji. Technika ta często występuje w zugzwangu, gdzie bycie na posunięciu stanowi wadę.

Wyrażenie może więc mieć dwa znaczenia zależnie od kontekstu. W krytyce debiutu zwykle wskazuje nieefektywność, a w technice końcówkowej może opisywać precyzyjny manewr przekazujący ruch przeciwnikowi we właściwym momencie.