Trebusz

Trebusz jest skrajną formą wzajemnego zugzwangu. Zugzwang oznacza, że obowiązek wykonania ruchu pogarsza pozycję. W trebuszu ten obowiązek rozstrzyga partię bezpośrednio: gracz na posunięciu przegrywa przy prawidłowej grze.

Typowa formacja zawiera po jednym królu i pionie każdej strony. Każdy król atakuje piona przeciwnika, a jednocześnie broni własnego. Żaden król nie może od razu bić, ponieważ wszedłby na pole kontrolowane przez drugiego króla. Gracz na posunięciu musi jednak ruszyć królem, przestaje bronić piona i pozwala przeciwnikowi go zbić.

Po zdobyciu piona zwycięska strona zachowuje własnego i zwykle może doprowadzić go do ostatniego rzędu, gdzie zamieni się w inną figurę. Mechanizm nie wynika z ukrytej taktyki, lecz z geometrii króli i obowiązku wykonania ruchu.

Nie każdy wzajemny zugzwang jest trebuszem. Nazwa odnosi się do charakterystycznego wzorca końcówki pionowej, w którym oba króle atakują piona przeciwnika, a kolej ruchu określa, która strona musi ustąpić pierwsza.