Kruispenning

Een penning bestaat wanneer een stuk een lijn niet kan verlaten zonder een belangrijker doel erachter bloot te stellen. Bij een kruispenning is hetzelfde stuk tegelijk aan twee of meer penningen onderworpen, gewoonlijk langs elkaar kruisende rijen, lijnen of diagonalen.

Een penning is absoluut wanneer het verplaatsen van het stuk de eigen koning schaak zou zetten, waardoor de zet illegaal is. Ze is relatief wanneer de zet legaal is maar een dame, toren of ander waardevol doel blootstelt. Omdat iedere partij maar één koning heeft, kan hoogstens één deel van een kruispenning absoluut zijn; de overige penningen moeten relatief zijn of van een ander ernstig gevolg afhangen.

Het tactische gevolg

Het beperkte stuk kan gedekt lijken of kunnen ontsnappen, maar het verlaten van de ene lijn stelt het doel op de andere bloot. Het kan daardoor een hangend stuk worden dat de tegenstander met materiaalwinst kan slaan, of ophouden een wezenlijke verdedigingstaak uit te voeren. Het motief maakt vaak deel uit van een langere reeks waarin aanvallers worden toegevoegd of verdedigers verwijderd.

Een verdediging moet beide lijnen aanpakken. Een doeltreffende verdedigende zet kan een pennend stuk slaan of verjagen, een ander stuk tussenplaatsen, een van de doelen achter het gepende stuk verplaatsen of een urgentere dreiging creëren. Slechts één penning oplossen hoeft het stuk niet vrij te maken.