Ontwikkelingszet

Aan het begin van een partij staan de meeste stukken opgesloten achter hun pionnen. Een ontwikkelingszet brengt meestal een paard of loper van zijn beginveld naar een veld waar het nuttige velden beheerst, iets belangrijks verdedigt of een dreiging helpt vormen. Ontwikkelen is niet zomaar een stuk verplaatsen. Het betekent dat het stuk aan de partij gaat deelnemen.

Doeltreffende activering

De loper komt in het spel

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

Vanaf f4 beheerst de loper e5 en loopt de diagonaal via d6 door tot de pion op c7.

Een ontwikkeling met concrete gevolgen

De witte loper ging van c1 naar f4. Vanaf daar beheerst hij e5 en valt hij de pion op c7 aan, zodat hij vanuit een veilig en nuttig veld al aan de stelling deelneemt.

1. Vanaf f4 beheerst de loper e5 en loopt de diagonaal via d6 door tot de pion op c7.

Goede ontwikkelingszetten dienen vaak meerdere doelen tegelijk: om het centrum strijden, de koning helpen vroeg te rokeren en de samenwerking tussen de stukken verbeteren. Paarden en lopers komen meestal eerst, omdat zij direct actief kunnen worden, terwijl torens doorgaans wachten tot andere stukken hun lijnen vrijmaken.

Een pionzet kan een diagonaal voor een loper of dame openen, maar telt gewoonlijk niet als de ontwikkeling van een stuk. Hetzelfde stuk meerdere keren zetten levert evenmin nieuwe ontwikkeling op. Daarmee kun je zetten verspillen die de tegenstander gebruikt om de rest van zijn leger te activeren en een ontwikkelingsvoorsprong te krijgen. Er zijn geldige uitzonderingen: aan een aanval ontsnappen, materiaal winnen of een concrete dreiging scheppen kan een tweede zet met een ontwikkeld stuk rechtvaardigen.

Voorbereiding met een pionHerhaalde zet

De weg openen is geen ontwikkeling

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

De zet d2-d4 maakte de diagonaal c1-d2-e3-f4-g5-h6 vrij.

De diagonaal is vrij, het stuk staat nog thuis

De pion van d2 ging naar d4 en opende de diagonaal van de loper op c1. De loper staat echter nog op zijn beginveld. De pion bereidde de ontwikkeling voor, maar ontwikkelde het stuk niet.

1. De zet d2-d4 maakte de diagonaal c1-d2-e3-f4-g5-h6 vrij.
2. De loper staat nog op c1: de uitweg is voorbereid, maar het stuk is nog niet ontwikkeld.