Sleutelveld

In de normale gevallen van het koning-en-pion-tegen-koning-eindspel is een sleutelveld een veld dat de koning van de pion bij nauwkeurig spel in staat stelt promotie af te dwingen zodra hij het bezet, ongeacht wie op dat moment aan zet is. Het veld is niet blijvend bijzonder; zijn functie hangt af van de plaats en voortgang van de pion.

Het begrip vervangt een lange zettenreeks door een concreet doel. In plaats van alleen te vragen of de pion kan oprukken, vraagt de aanvaller of de koning een van de velden kan bereiken die toekomstige voortgang garanderen. Oppositie is vaak de methode om een sleutelveld te bereiken of te voorkomen dat de vijandelijke koning dat doet.

Sleutelvelden voor een niet-randpion vinden

• Staat de pion op zijn tweede, derde of vierde rij, geteld vanaf de zijde waar hij begon, dan liggen de drie sleutelvelden twee rijen verder: het veld recht ervoor en de twee aangrenzende velden daarnaast.
• Staat de pion op zijn vijfde of zesde rij, dan zijn er zes sleutelvelden: de drie velden op de volgende rij en de drie op de rij daarachter.
• Staat de pion op zijn zevende rij, dan zijn de aangrenzende velden op de zevende en achtste rij sleutelvelden.

Een randpion, die op een buitenste lijn begint, is een belangrijke uitzondering. De aanvallende koning heeft minder ruimte om de verdediger heen te gaan en een verdedigende koning in de promotiehoek kan remise veiligstellen. Het gewone patroon van drie of zes sleutelvelden mag daarom niet mechanisch op randpionnen worden toegepast.

Er bestaat ook een beperkte uitzondering voor een paardpion, de pion die één lijn van de rand begint. Als hij zijn zesde rij heeft bereikt, de verdedigende koning in de hoek naast het promotieveld staat en de verdediger aan zet is, kunnen sommige velden uit het gewone patroon pat in plaats van winst opleveren. Pat is remise omdat de speler aan zet geen legale zet heeft terwijl de koning niet schaak staat. De exacte zetvolgorde moet worden gecontroleerd.

Sommige boeken gebruiken sleutelveld en kritiek veld als synoniemen. In deze woordenlijst heeft sleutelveld de precieze betekenis uit koning en pion tegen koning, terwijl kritiek veld ruimer naar een beslissend veld in een ander eindspel kan verwijzen.