Schaak van de dolle dame

Schaak van de dolle dame benoemt een grote verandering van de Europese regels tegen het einde van de vijftiende eeuw. De opvallendste wijziging maakte van de oude raadgever met klein bereik een dame die iedere onbelemmerde afstand horizontaal, verticaal of diagonaal kon afleggen.

Van raadsheer naar dame

De dame opent drie lijnen

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

De drie lijnen beginnen op d4 en bereiken d7, h4 en g7.

De moderne dame bereikt drie richtingen

Vanaf d4 beweegt de moderne dame over een lijn, een rij en een diagonaal. De historische raadsheer kon slechts één diagonale stap zetten en zou deze doelwitten dus niet bereiken.

1. De drie lijnen beginnen op d4 en bereiken d7, h4 en g7.

Rond dezelfde tijd maakte de oude alfil, die twee velden sprong, plaats voor de loper met groot bereik. Met krachtige dames en lopers konden dreigingen snel het bord oversteken en werden koningen veel eerder aan aanvallen en mat blootgesteld. Mat betekent dat de koning wordt aangevallen en geen legale verdediging meer heeft.

Van historische alfil naar moderne loperVersnelling van de aanval

De moderne loper schuift over de diagonaal

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

De moderne diagonalen verbinden d4 met a7 en g7.

De moderne loper beweegt over de diagonaal

De loper op d4 bereikt a7 en g7 over ononderbroken lijnen. De historische alfil sprong precies twee velden en kon deze lange routes niet afleggen.

1. De moderne diagonalen verbinden d4 met a7 en g7.
2. De pion op g7 stopt de lijn vóór h8.

De term duidt normaal geen afzonderlijke moderne variant aan. Het is een historisch label voor de periode waarin het middeleeuwse schaken centrale kenmerken van het huidige standaardspel kreeg. Andere regels, waaronder rokeren, hadden nog tijd nodig om uniform te worden.