Stikmat

Een stikmat is schaakmat: de koning staat aangevallen en geen enkele legale zet kan de aanval opheffen. Een paard geeft het laatste schaak, terwijl de eigen stukken van de koning zijn vluchtvelden bezetten of afsluiten. Wat als bescherming rond de koning oogt, wordt een kooi.

Het paard is hiervoor bijzonder geschikt omdat het over stukken springt. Het schaak kan niet worden onderbroken door een stuk tussen het paard en de koning te plaatsen. Om mat te zijn, mag de koning het paard ook niet kunnen slaan, naar een veilig veld kunnen gaan of het schaakgevende stuk met een andere verdediger kunnen uitschakelen.

De bekende combinatie waarin een dame bewust wordt geofferd om een toren naar het laatste vrije veld van de koning te dwingen, is één manier om het patroon te bereiken en maakt geen deel uit van de definitie. Er bestaan ook directe stikmatten zonder dat voorafgaande offer, wanneer het paard het vereiste veld al kan bereiken.

Niet ieder paardmat in een hoek is stikmat. Bij een hoekmat kunnen andere aanvallende stukken de uitgangen beheersen zonder dat de koning door zijn eigen leger is omringd. Het bepalende kenmerk van stikmat is dat de verdedigende stukken een essentieel deel van de insluiting vormen.