Tempo

Een tempo is één zet die als tijdseenheid op het bord wordt beschouwd. Het gaat niet om het aantal seconden dat op de klok resteert. Elke beurt kan een taak uitvoeren, zoals een stuk van zijn beginveld ontwikkelen, een dreiging creëren of de koning op een nuttiger veld plaatsen. Een doel in minder zetten bereiken kan daarom beslissend zijn.

Een speler wint een tempo wanneer één zet een doel dient en tegelijk de tegenstander tot een antwoord dwingt. Een stuk kan bijvoorbeeld zijn ontwikkeling voltooien door zijn beginveld te verlaten en tegelijk een ander stuk aanvallen. Een tempo gaat verloren wanneer een extra zet nodig is om hetzelfde resultaat te bereiken, bijvoorbeeld door één stuk tweemaal te verplaatsen zonder voldoende voordeel te behalen.

De vergelijking hangt altijd van de stelling af. Een stuk herhaaldelijk verplaatsen is niet automatisch tijdverlies als elke zet een nuttige dreiging creëert. Ook levert het dwingen van een vijandelijk stuk tot een zet mogelijk geen echte winst op als dat stuk een beter veld bereikt. Het gaat erom welke taken elke partij uitvoert en hoe het initiatief, het vermogen om dreigingen aaneen te rijgen die antwoorden afdwingen, verandert.

Het bijzondere geval van het eindspel

In sommige eindspelen, de fase waarin weinig stukken overblijven, is het juist om met een wachtzet bewust een tempo te verliezen, omdat de tegenstander daarna in de kritieke stelling moet handelen. Dit kan zugzwang veroorzaken, een situatie waarin een speler moet zetten maar elke reglementaire zet zijn stelling verslechtert. Een schijnbaar nutteloze zet kan daarom de beste zijn, omdat ze verandert wie op het beslissende moment moet handelen.