آخر‌بازی فیل و پیاده در برابر اسب

در آخر‌بازی فیل و پیاده در برابر اسب ، طرف دارای فیل یک پیادهٔ اضافه دارد و می‌کوشد آن را ترفیع دهد، یعنی به آخرین ردیف برساند و به مهره‌ای دیگر تبدیل کند. مدافع می‌کوشد با شاه یا اسب پیاده را مسدود کند و در صورت لزوم اسب را برای آن بدهد. برتری مادی به تنهایی نتیجه را تعیین نمی‌کند.

یک آرایش دفاعی مهم زمانی پدید می‌آید که شاه جلوی پیاده و روی خانه‌ای از رنگی قرار گیرد که فیل مهاجم هرگز نمی‌تواند کنترل کند. چون فیل در تمام بازی روی خانه‌های یک رنگ می‌ماند، به تنهایی قادر به راندن آن شاه نیست. اگر شاه مدافع به موقع برسد یا به اندازهٔ کافی نزدیک بماند، آخر‌بازی ممکن است مساوی باشد.

محاصرهٔ دفاعی پایدار

شاه روی رنگ دست‌نیافتنی سد می‌سازد

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

d6 بیرون از دسترس فیل است

شاه سیاه در d6 جلوی پیادهٔ d5 قرار دارد. فیل g2 روی خانه‌های روشن حرکت می‌کند و نمی‌تواند d6 را بزند، در حالی که اسب f6 به d5 فشار می‌آورد. هماهنگی شاه و اسب تساوی را حفظ می‌کند.

مهاجم می‌کوشد شاه خود را جلوی پیاده یا کنار آن برساند، با فیل آزادی اسب را محدود کند و بدون اجازه دادن به محاصره‌ای پایدار پیش برود. مدافع شاه و اسب را هماهنگ می‌کند تا به خانه‌های مسیر پیاده حمله کنند، به موقع کیش بدهند و قربانی اسب برای پیاده را آماده کنند. اسب به‌ویژه مسدودکنندهٔ مؤثری است، زیرا می‌تواند خانه‌ای جلوی پیاده را اشغال کند بی‌آنکه در امتداد خط‌های حرکت پیاده حرکت کند.

نوبت حرکت می‌تواند ارزیابی را کاملاً وارونه کند: در وضعیت‌هایی تقریباً یکسان، حرکت نخست ممکن است برد ایجاد کند یا اجازهٔ تساوی بدهد. بنابراین راهنمایی کلی باید با محاسبهٔ مشخص یا یک پایگاه آخر‌بازی، یعنی پایگاه داده‌ای که نتیجهٔ دقیق وضعیت‌های کم‌مهره را می‌داند، تأیید شود. این آخر‌بازی بخشی از نظریهٔ آخر‌بازی است و نباید فقط با مقایسهٔ ارزش معمول فیل و اسب سنجیده شود.

محاصره‌ای که با هماهنگی و نوبت حرکت شکسته می‌شود

شاه به منطقهٔ ترفیع می‌رسد

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

شاه c7 خانهٔ d8 را کنترل می‌کند و فیل h3 خانهٔ d7 را.

d7 و d8 هماهنگ شده‌اند

شاه سفید در c7 خانهٔ d8 را کنترل می‌کند و فیل h3 خانهٔ d7 را. با پیاده در d6 و نوبت سفید، 1.d7 بهترین حرکت است و در برابر بهترین دفاع سیاه برتریِ بردنی را حفظ می‌کند.

1. شاه c7 خانهٔ d8 را کنترل می‌کند و فیل h3 خانهٔ d7 را.