ایوانچوک برابر کاسپاروف، لینارس 1991

وقتی واسیلی ایوانچوک گری کاسپاروف را در 23 فوریهٔ 1991، در دور نخست لینارس، شکست داد، تازه از بیرون به جمع نخبگان وارد نشده بود. او این مسابقات را در 1989 نیز برده بود. پیروزی بر قهرمان جهان آغاز یک دورهٔ موفق دیگر در این مسابقات بود، نه رویدادی جداافتاده که تنها با اعتبار بازیکن شکست‌خورده توضیح داده شود.

ایوانچوک با 9½ امتیاز از 13، بدون شکست و بالاتر از کاسپاروف با 9 امتیاز، مسابقات را به پایان رساند و آناتولی کارپوف را نیز شکست داد. روز نخست به‌تنهایی تکلیف رقابت را روشن نکرده بود: هنوز دوازده بازی دیگر باقی مانده بود. نتیجهٔ نهایی اجازه می‌دهد این دیدار را بخشی از یک عملکرد قوی و پیوسته ببینیم، نه صرفاً شگفتی روز افتتاحیه.

تعویض مهره‌ها، تغییر مسئله

نکتهٔ خاص این نیست که اسب‌ها به‌طور انتزاعی برتر از فیل‌ها باشند. ایوانچوک هر دو فیل خود را با اسب‌های حریف تعویض کرد و وضعیتی ساخت که به مهره‌هایش کار می‌داد: فضای خودی، هدف‌هایی میان پیاده‌های حریف و خانه‌های نفوذ. سیاه همچنان امکاناتی داشت. ستون نیمه‌باز g به رخ‌هایش فعالیت می‌داد و پیش از آنکه سفید بتواند آزادانه پیش برود، دفاعی دقیق می‌طلبید.

وقتی فشار دیگر روی یک بخش متمرکز نمی‌ماند، شکل مبارزه عوض می‌شود. وزیر سیاه به جناح شاه می‌رود؛ ایوانچوک در جناح وزیر فعالیت ایجاد می‌کند و یک پیادهٔ آزاد به دست می‌آورد. سپس بازی را به سوی شاه سیاه می‌برد، این بار با پیاده‌هایی که وزیر را تعقیب می‌کنند و برای مهره‌های سنگین خانه باز می‌کنند. این‌ها دو حملهٔ مستقل نیستند: آنچه در یک جناح رخ می‌دهد، امکانات موجود در جناح دیگر را تغییر می‌دهد.

پیروزی از نگاه ایوانچوک

ایوانچوک در یادداشت‌های خود برای شمارهٔ 9 مجلهٔ «64» در سال 1991، که داگلاس گریفین ترجمه کرده است، دفاع‌های بهتری نیز برای حریف پیشنهاد می‌کند.

این ملاحظه، جنبهٔ جالب دیدار را تغییر می‌دهد. قدرت یک طرح در نادیده گرفتن امکانات حریف نیست، بلکه در پاسخ دادن به آن‌ها و بهره‌برداری از تصمیم‌هایی است که واقعاً گرفته می‌شوند. رسیدن به برد نیز به جمع کردن پیاده وابسته نیست: در وضعیت نهایی، با دو اسب در برابر دو فیل، تعادل مادی برقرار است، اما شاه سیاه دفاع کافی ندارد.

در تصویر نهایی هر دو فیل سیاه هنوز روی صفحه‌اند، در عرض آخر کنار مهره‌های دیگری که نمی‌توانند جلوی فرجام بازی را بگیرند. برای شکست دفاع، لازم نبود آن‌ها حذف شوند. این فاصله میان نیروی موجود و فایدهٔ واقعی آن، پیروزی ایوانچوک را بسیار بیشتر از برچسب سادهٔ برد مقابل قهرمان متمایز می‌کند.