Marseillais schaak

In Marseillais schaak doet een speler twee opeenvolgende zetten voordat de beurt overgaat. Hetzelfde stuk mag tweemaal bewegen of twee verschillende stukken mogen elk eenmaal bewegen. Deze kleine regel verandert het rekenen ingrijpend: een stuk kan binnen één beurt naderen en slaan, of een dreiging kan worden voorbereid en uitgevoerd zonder tussentijds antwoord.

Een veelgebruikte evenwichtige vorm geeft wit in de eerste beurt slechts één zet. Daarna doet zwart twee zetten, wit twee en gaat het spel verder met dubbelzetbeurten. Zonder die eerste aanpassing zou wit bijzonder veel voordeel hebben doordat het als eerste speelt en onmiddellijk een volledige reeks van twee zetten krijgt.

Hoe schaak werkt

Schaak betekent dat de koning wordt aangevallen. De schaakregels verhinderen dat spelers de twee zetten gebruiken om de koning tijdelijk in gevaar te laten. Als een speler de beurt schaak begint, moet de eerste zet het schaak opheffen. Een koning mag ook niet met de eerste zet naar een aangevallen veld gaan en met de tweede weer ontsnappen.

Als de eerste zet van een beurt de vijandelijke koning schaak geeft, eindigt de beurt en vervalt de tweede zet. Te vroeg schaak geven kan daardoor minder krachtig zijn dan het lijkt: het dwingt een antwoord af, maar geeft ook de mogelijkheid op om nog een handeling te voltooien.

Strategische gevolgen

• Dreigingen in twee stappen zijn onmiddellijk. Het ene stuk kan een lijn openen en een ander kan die binnen dezelfde beurt benutten.
• Een aangevallen stuk kan ontsnappen en met de tweede zet een eigen dreiging creëren.
• Koningsveiligheid vereist dat volledige reeksen van twee zetten worden voorzien, niet slechts één los antwoord.
• De volgorde is belangrijk. Twee zetten die afzonderlijk legaal zijn, kunnen een illegale reeks vormen als de eerste de eigen koning schaak laat staan.

Het aantal blijft vast op twee zetten, anders dan bij progressief schaak, waar het aantal van beurt tot beurt toeneemt. Gepubliceerde regelstelsels verschillen ook bij enkele bijzondere gevallen, zodat spelers vóór het begin een concrete versie moeten afspreken.

De variant verscheen in 1925 in de Marseillekrant Le Soleil. Haar identiteit komt niet van een nieuwe beginopstelling of extra stukken, maar van de basiseenheid van het spel: elke speler moet in verbonden paren zetten denken.