Stelling

In dagelijks gebruik is een stelling de manier waarop de stukken op een bepaald moment van de partij over het bord zijn verdeeld. Om haar exact te analyseren of reconstrueren, is de zichtbare plaatsing niet altijd genoeg: ook de speler die aan zet is en de nog geldende bijzondere rechten zijn belangrijk.

Wat de huidige toestand bepaalt

• Het veld dat elk stuk bezet.
• De partij die aan zet is.
• De rechten op rokade, dus of elke koning en de bijbehorende toren de reglementaire mogelijkheid voor deze bijzondere zet behouden.
• De onmiddellijke mogelijkheid tot en-passantslag, een bijzondere pionnenslag die alleen direct na een bepaalde vijandelijke dubbele pionzet kan bestaan.
• Het aantal afzonderlijke beurten sinds de laatste pionzet of slagzet. Dit gegeven helpt bij de regels van 50 en 75 zetten, die de partij remise kunnen laten eindigen, dus zonder winnaar.

Twee diagrammen met de stukken op dezelfde velden kunnen verschillende stellingen voorstellen als de beurt, het rokaderecht of de beschikbare en-passantslag verschilt. Reglementair is een onreglementaire stelling een toestand die vanuit de beginstelling niet via een reeks reglementaire zetten, dus door de regels toegestane zetten, kan zijn bereikt.

Voor de herhalingsregels is ook de partijgeschiedenis nodig: één losse stelling geeft niet aan hoe vaak een gelijkwaardige toestand eerder voorkwam. Het volledige zetnummer, dat na elke zet van zwart oploopt en vaak in technische registraties staat, helpt het moment in de partij te bepalen, maar verandert op zichzelf de reglementaire zetten niet.

De zin “wit heeft een betere stelling” voegt een evaluatie toe: dit is een oordeel over de kansen van beide partijen, geen nieuw onderdeel van de definitie. Spelers en een schaakengine, een programma dat zetten berekent en hun gevolgen inschat, kunnen dezelfde speltoestand verschillend beoordelen.