خطای ارزیابی

یک خطای ارزیابی زمانی رخ می‌دهد که بازیکن ارزش نادرستی به یک وضعیت نسبت دهد. ممکن است تصور کند برنده است درحالی‌که وضعیت برابر است، شاهی در معرض حمله را امن بداند، ماتریال را بیش از حد ارزش‌گذاری کند یا تشخیص ندهد که آزادی و کارایی مهره‌ها یک ضعف را جبران می‌کند.

ارزش‌گذاری بیش‌ازحدِ برتری مادی

مهرهٔ بیشتر به معنای برد نیست

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

فیل گوشه را کنترل نمی‌کند

سفید یک فیل و پیاده در برابر شاه تنها دارد، اما فیل c2 خانهٔ h8، خانهٔ ترفیع پیادهٔ رخ، را کنترل نمی‌کند و شاه سیاه از پیش آن گوشه را اشغال کرده است. صفحه رابطهٔ مادی و هندسی را نشان می‌دهد، نه داوری یک بازیکن را. این آرایش با وجود برتری مادی سفید مساوی است.

ارزیابی عوامل گوناگونی را ترکیب می‌کند: ماتریال، یعنی ارزش مهره‌ها و پیاده‌ها؛ امنیت شاه؛ فعالیت، یعنی آزادی و کارایی مهره‌ها؛ فضا، یعنی قلمرو تحت کنترل؛ ساختار پیاده‌ای، یعنی آرایش پیاده‌ها؛ و امکانات مشخص. هیچ عاملی همیشه به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. برای نمونه، فیل‌های ناهم‌رنگ که روی خانه‌های با رنگ متفاوت حرکت می‌کنند، در برخی آخر بازی‌ها، زمانی که مهره‌های کمی باقی مانده‌اند، معمولاً گرایش به تساوی را افزایش می‌دهند، اما وقتی مهره‌های فعال زیادی هنوز روی صفحه‌اند می‌توانند حمله‌ها را نیرومندتر کنند. به‌کار بردن یک قاعدهٔ درست بیرون از بافت آن به نتیجه‌ای نادرست می‌انجامد.

قاعده‌ای معتبر در آخر بازیِ کم‌مهرههمان قاعده در وسط بازیِ فعال

وقتی زمینه واقعاً آخر بازی است

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

مهره‌های اندک و فیل‌های ناهم‌رنگ

هر طرف شاه، فیل و یک پیاده دارد. فیل‌ها در مجموعه خانه‌های همرنگِ مخالف حرکت می‌کنند و هیچ مهرهٔ سنگینی باقی نمانده است. این صفحه زمینهٔ کم‌مهره‌ای را فراهم می‌کند که در آن می‌توان گرایش به تساوی را سنجید، بی‌آنکه آن را به قاعده‌ای همگانی تبدیل کنیم.

این خطا با خطای محاسبه فرق دارد. در خطای ارزیابی، بازیکن ممکن است همهٔ حرکت‌های اصلی را درست ببیند و همچنان وضعیت نهایی را بد تفسیر کند. در خطای محاسبه، خود دنباله شامل یک غفلت یا تصویر ذهنی نادرست از صفحه است.

یک ارزیابی عینی می‌کوشد آنچه هر دو طرف با بهترین بازی خود می‌توانند به دست آورند توصیف کند. در جریان بازی، شانس‌های عملی، مانند دشواری یافتن پاسخ‌های درست، نیز اهمیت دارند، اما با ارزش عینی یکی نیستند. ثبت استدلال و مرور آن با تحلیل پروتکل، یعنی مطالعهٔ نظام‌مند گزارشی ثبت‌شده از فکر کردن با صدای بلند، می‌تواند آشکار کند کدام عامل بیش از حد یا کمتر از حد وزن گرفته است.