Błędna ocena

Błędna ocena występuje wtedy, gdy gracz przypisuje pozycji niewłaściwą wartość. Może uważać, że wygrywa, gdy pozycja jest równa, uznać odsłoniętego króla za bezpiecznego, przecenić przewagę materialną albo nie dostrzec, że swoboda i skuteczność figur równoważą słabość.

Ocena łączy różne czynniki: materiał, czyli wartość figur i pionów, bezpieczeństwo królów, aktywność, czyli swobodę i skuteczność działania figur, przestrzeń, czyli kontrolowane terytorium, strukturę pionową, czyli rozmieszczenie pionów, oraz konkretne możliwości. Żaden czynnik nie rozstrzyga zawsze samodzielnie. Na przykład gońce różnopolowe, poruszające się po polach różnych kolorów, często zwiększają szanse na remis w niektórych końcówkach, gdy pozostaje niewiele figur, ale mogą wzmacniać ataki, kiedy na szachownicy nadal jest wiele aktywnych figur. Zastosowanie poprawnej reguły poza właściwym kontekstem prowadzi do błędnego wniosku.

Różni się to od błędu obliczeniowego. Przy błędnej ocenie gracz może prawidłowo zobaczyć wszystkie główne posunięcia, a mimo to źle zinterpretować pozycję końcową. W błędzie obliczeniowym sama sekwencja zawiera pominięcie albo nieprawidłowy mentalny obraz szachownicy.

Obiektywna ocena próbuje opisać, co obie strony mogą osiągnąć przy najlepszej grze. Podczas partii znaczenie mają również szanse praktyczne, takie jak trudność znalezienia prawidłowych odpowiedzi, ale nie są one tym samym co wartość obiektywna. Zapisywanie rozumowania i późniejsze badanie go za pomocą analizy protokołów, czyli systematycznego analizowania zarejestrowanej wypowiedzi opisującej myślenie na głos, pomaga wykryć, któremu czynnikowi nadano zbyt dużą lub zbyt małą wagę.