Poza książką

Gracz jest poza książką, gdy pozycja lub ostatni ruch nie należy już do sekwencji, którą znał albo przygotował na debiut, czyli pierwszą fazę partii. Słowo książka odnosi się do opublikowanej wiedzy debiutowej, choć dziś znajduje się ona także w bazach danych, filmach i programach. Do tego momentu gracz mógł rozpoznawać ruchy książkowe. Od tej chwili decyzje powinny wynikać przede wszystkim z pozycji na szachownicy.

Jest to stan względny, a nie obiektywna etykieta ruchu. Jeden gracz może być poza książką, podczas gdy przeciwnik nadal pamięta analizę, a obszerna baza danych może zawierać daną pozycję, mimo że żaden z graczy jej nie zna. Partia może również opuścić teorię debiutów dobrym ruchem, wątpliwym ruchem albo po prostu rzadkim ruchem.

Co zmienia się w praktyce

Gdy kończy się znajomość wariantu z pamięci, warto wrócić do podstawowych pytań: czym grozi przeciwnik, które figury pozostają nierozwinięte, czy któryś król jest odsłonięty oraz jakie wymiany pionów mogą otworzyć linie. Znaczenie ma też gospodarowanie czasem, ponieważ próba odtworzenia zapomnianego wariantu może zużyć czas bez rozwiązania rzeczywistego problemu w pozycji.