Onvergankelijke partij

De Onvergankelijke partij is de partij van Adolf Anderssen tegen Jean Dufresne waarvan de vroegst bekende publicatie in 1852 verscheen. Veel boeken situeren haar in Berlijn, maar de vroegste bekende bronnen vermeldden geen plaats en het historische bewijs laat niet toe die als volledig zeker te beschouwen.

De aanval begon met het Evansgambiet: Anderssen offerde pionnen om activiteit te krijgen en het spel te openen. Dufresne beperkte zich niet tot het verdedigen van een koning die nog niet had gerokeerd. Hij activeerde zijn torens en schiep dreigingen tegen de witte koning. Die spanning onderscheidt de partij van een eenvoudige aanvalsdemonstratie: de open lijnen konden beide partijen helpen.

19.Rad1 brengt dat risico samen. Anderssen betrok zijn laatste toren bij de aanval zonder het paard terug te trekken dat door de vijandelijke dame werd bedreigd. Toen Dufresne het sloeg, antwoordde Wit met een reeks schaakjes waarin een toren en de dame werden geofferd. Het dubbelschaak dwong de zwarte koning te blijven bewegen, zonder dat de andere stukken de achtervolging konden onderbreken. Zwarts tegenaanval was reëel, maar de gekozen voortzetting liet geen tijd om die vóór het mat uit te voeren.

Een bewonderde en betwiste zet

De naam behoort ook tot de geschiedenis van de commentaren. In zijn postume eerbetoon aan Anderssen, gepubliceerd in The Field op 29 maart 1879, gebruikte Wilhelm Steinitz het woord ‘evergreen’ bij zijn aantekening bij juist 19.Rad1. Hij bewonderde een idee dat volgens hem zelfs in een gecomponeerd probleem zou opvallen, maar dat in een echte partij was ontstaan. Dit is een concrete getuigenis van die lof, geen bewijs dat de bijnaam toen voor het eerst werd bedacht.

In een onder zijn naam verschenen herziening uit 2003 onderzocht Garry Kasparov afdoende verdedigingen voor Zwart en vond hij 19.Be4 iets sterker dan 19.Rad1. Toch bleef hij de met de torenzet behaalde overwinning waarderen. Dat contrast verduidelijkt de aantrekkingskracht van de Onvergankelijke partij: het slot is gedenkwaardig, maar bewijst niet dat de hele aanval onvermijdelijk was.