Kramnik tegen Anand, Bonn 2008: de vijfde partij

De vijfde partij van het wereldkampioenschap in Bonn, gespeeld op 20 oktober 2008, plaatste Vladimir Kramnik opnieuw voor een onopgeloste vraag. Drie dagen eerder had hij met wit een Meraner verloren tegen Viswanathan Anand. Na een remise in de vierde partij keerden beiden terug naar dezelfde opening. Kramnik zocht nog steeds naar zijn eerste overwinning; Anand had er al één.

In een match betekent terugkeren naar een opening ook het toetsen van het werk dat tussen de partijen buiten het bord is verricht. De tegenstander heeft de eerste ontmoeting kunnen onderzoeken, maar ook de winnaar is niet verplicht al zijn beslissingen te herhalen. Anand speelde 15...Rg8 vóór de ontwikkeling van de loper naar d6. Het was niet vanaf het begin een nieuwe partij, maar ook geen herhaling van de vorige: een andere zetvolgorde was voldoende om andere problemen te stellen.

In het verslag van Malcolm Pein stond een concrete uitleg van Kramnik: op zet 18 had hij de c-lijn gekozen omdat hij zich zorgen maakte over een manoeuvre van de zwarte dame naar c5 en d5. Die uitspraak helpt een beslissing in de stelling te begrijpen, maar maakt het niet mogelijk zijn volledige eigen analyse te reconstrueren. Evenmin rechtvaardigt ze de aanname dat Anands overwinning vooraf tot het einde was uitgerekend.

Wit ontwikkelde zijn stukken, zocht activiteit op de damevleugel en ruilde een paar torens. De g-lijn was niet langer het onmiddellijke middelpunt van de strijd, maar de zwarte toren vond een andere ingang. Om deze fase te begrijpen is de naam van de opening minder belangrijk dan het vermogen van plan te veranderen zonder de samenhang tussen de stukken te verliezen. Ook na de eerste verrassing bleef de partij om beslissingen vragen.

De ontknoping weerlegde een veelvoorkomende indruk: dames ruilen garandeert geen veiligheid . Tijdens de afwikkeling won wit materiaal terug, maar loste het probleem van zijn blootgestelde koning niet op. Anand zette dat gebrek aan coördinatie om in een promotiedreiging; Kramnik gaf op na 35...fxe3. Het eindspel zonder dames had de aanval niet gedoofd, maar een andere vorm gegeven.

De stand van 3,5-1,5 bezorgde Anand twee overwinningen, beide met zwart, en liet Kramnik met een achterstand van twee punten. De match was niet voorbij. Het bijzondere aan deze vijfde partij is dat een al besproken opening een tweede probleem in de onderlinge strijd werd: de voorbereiding bepaalde het speelveld, maar de overwinning moest nog steeds met beslissingen en rekenwerk worden opgebouwd.