باتوینیک برابر تال، 1960: بازی ششم

وقتی وزیرها از صفحه رفتند، خطر همراه آن‌ها نرفت. باتوینیک هنوز یک سوار بیشتر داشت، اما تال مشکلاتی ایجاد کرده بود که پس از ساده‌سازی هم باقی ماندند. بازی ششم رویارویی آن‌ها در سال 1960 اغلب به قربانی 21...Nf4 خلاصه می‌شود؛ بااین‌حال، بخشی از جذابیت آن در فاصلهٔ طولانی میان آن تصمیم و تسلیم شدن نیز نهفته است.

تال بازی نخست را برده بود و پس از چهار تساوی پیاپی، با برتری 3 بر 2 وارد بازی ششم می‌شد. جلو بودن به معنای رضایت از نوع مبارزه نبود. او در کتابش دربارهٔ این رویارویی توضیح داد که می‌خواست به‌جای ادامهٔ دفاع‌های طولانی، ماهیت پوزیسیون‌ها را تغییر دهد. این برداشت بعدی او از انتخاب شروع بازی است، نه توصیفی از آنچه حریفش فکر می‌کرد.

دو جناح، یک مبارزه

این بازی چیزی جالب‌تر از تقابل سادهٔ حمله و دفاع ارائه می‌کند. رخ‌های سیاه ابتدا در ستون c کار می‌کنند، درحالی‌که مرکز سفید ظاهراً پوزیسیون را به بخش‌های مشخص تقسیم می‌کند. اما یک گشایش پیاده‌ای در جناح شاه، فیلی را فعال می‌کند که به رخی در جناح وزیر حمله می‌برد. مهره‌ها به مرزهایی که توصیف صفحه را برای ما آسان می‌کنند پایبند نیستند.

قربانی اسب این ارتباط را پررنگ‌تر می‌کند. سوار اضافهٔ باتوینیک واقعی است، اما تبدیل آن به برتری قابل‌استفاده به هماهنگی مهره‌ها، حفاظت از شاه و پاسخ به تهدیدهای هم‌زمان نیاز دارد. دشواری فقط یافتن دفاعی برابر حملهٔ مات نیست: باید تصمیم گرفت کدام تعویض‌ها مناسب‌اند و پس از آن‌ها چه فعالیتی باقی می‌ماند.

پیروزی همچنین قربانی را به دنباله‌ای اجتناب‌ناپذیر تبدیل نمی‌کند. تحلیل‌های بعدی دفاع‌هایی پیدا کردند که بازی نشده بودند و تفسیرهای منتشرشده دربارهٔ همهٔ آن‌ها حکم یکسانی نمی‌دهند. اهمیت این بازی مستلزم حذف آن امکان‌ها نیست: بررسی آن‌ها اجازه می‌دهد نتیجهٔ یک تصمیم را از توجیه شطرنجی آن جدا کنیم.

آنچه هنوز باید برای برد انجام می‌شد

تعویض وزیرها نقطهٔ چرخش بازی است، نه پایان آن. تهدید پیادهٔ پیشرفته به تسویهٔ نیروها تبدیل می‌شود؛ سپس نقش اصلی به جفت‌فیل و محدودیت‌های مهره‌های سفید می‌رسد. تال باید بدون از دست دادن ابتکار عمل، ابزارش را عوض کند. ایجاد پوزیسیونی دشوار در چند حرکت قبل کافی نیست.

باتوینیک همچنان در این داستان نقش فعال دارد. رخش پیاده‌ها را پس می‌گیرد، کیش پیدا می‌کند و می‌کوشد بار دفاع را سبک‌تر کند. تنها پس از یک ساده‌سازی دیگر است که بازی به آخربازی رخ می‌رسد؛ جایی که نزدیکی شاه سیاه به پیادهٔ آزاد از فعالیت دوردست رخ سفید مهم‌تر است. تبدیل برتری به برد بخشی از ارزش بازی است، نه ضمیمه‌ای بر ترکیب.

پایان ثبت‌شدهٔ بازی هم اهمیت دارد. آخرین حرکتی که عملاً اجرا شد 46...Kd4 بود. باتوینیک هنگام تعویق بازی، 47.Rd7+ را نوشت و در پاکت مهروموم کرد، اما بدون ازسرگیری بازی تسلیم شد. نه مات پایانی‌ای بود و نه ترفیع پیاده‌ای در برابر تماشاگران که صحنه را به پایان برساند.

این نتیجه برتری تال را به 4 بر 2 رساند. به‌تنهایی تکلیف قهرمانی جهان را مشخص نکرد؛ رقابتی که پس از 21 بازی با نتیجهٔ 12.5 بر 8.5 پایان یافت. در آن رویارویی، بازی ششم یک پیروزی کامل را نشان می‌دهد: ایجاد دشواری، پذیرفتن وجود دفاع‌ها و یافتن راهی متفاوت برای پیشرفت هنگامی که پوزیسیون تغییر می‌کند.