Aktywna obrona

Aktywna obrona nie ogranicza się do chronienia każdego zaatakowanego celu. Dąży do zmniejszenia nacisku za pomocą aktywnych figur, wymian, własnych gróźb albo ataków na źródło niebezpieczeństwa. Jej celem jest zmuszenie przeciwnika do poświęcenia czasu na nowe problemy i niedopuszczenie, aby swobodnie poprawiał swoją pozycję.

Może polegać na wymianie najgroźniejszej figury atakującej, otwarciu linii dla wieży, uaktywnieniu króla w końcówce, czyli późnej fazie partii z niewielką liczbą figur, ruchu pionem mającym realną szansę dotarcia do ostatniego rzędu i przemiany w inną figurę albo oddaniu figury lub piona w celu uwolnienia pozostałych sił. W pozycji ścieśnionej, gdzie brakuje miejsca do manewrowania, jedno przełamanie pionowe, czyli ruch mający wymusić wymiany i otworzyć linie, może być użyteczniejsze niż dodanie kolejnego pasywnego obrońcy.

Aktywna obrona nie oznacza obrony lekkomyślnej i nie zawsze jest najlepsza. Najpierw trzeba odeprzeć pilne groźby i upewnić się, że aktywność nie odsłania króla ani nie prowadzi do straty materiału. Niektóre pozycje wymagają precyzyjnej obrony pasywnej, na przykład utrzymania bariery, której przeciwnik nie może przekroczyć. Wybór między tymi metodami jest częścią obronnego planu.

Po zneutralizowaniu ataku często potrzebna jest konsolidacja: skoordynowanie figur, naprawienie słabości i dopilnowanie, aby przeciwnik nie odzyskał inicjatywy, czyli zdolności narzucania gróźb wymagających odpowiedzi.