Botvinnik-Fischer, Varna 1962

7 Ekim 1962'de Mihail Botvinnik ile Bobby Fischer, Varna Olimpiyatı A finalinin sondan bir önceki turunda Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki karşılaşmanın birinci masasında buluştu. Bu, tahta başındaki tek karşılaşmalarıydı. Dünya şampiyonluğu için değil, millî takımlarına puan kazandırmak için oynuyorlardı: kazananı olmayan bir partinin de yarışma açısından sonuçları vardı.

Fischer, beyaz merkezi dağıttıktan sonra bir piyon fazla olduğu bir oyun sonuna ulaştı. Taşların rolleri değişiyordu: önce ileri sürülmüş bir piyon kamasını desteklemek, sonra aktif konumlardan tehditleri sürdürmek ve sonunda siyah piyon çoğunluğunun karşılıksız ilerlemesini önlemek. Beraberlik, baştan sona dengeli kalan bir konumun ya da vezir değişimiyle sönen bir mücadelenin sonucu değildi.

Savunmanın özgünlüğü, Botvinnik'in neleri kaybetmeyi kabul ettiğinde yatıyordu. Vezir kanadını olduğu gibi korumaya çalışmadı: kaleyi aktif tutup diğer kanatta saldırmak karşılığında iki bağlı geçer piyona izin verdi. Ardından bu çifti ayırmayı başardı. Şaşırtıcı fikir işi bitirmiyordu; kendi karşı oyunundan vazgeçmeden şah ve kaleyi birbirinden uzak piyonlara karşı koordine etmesi gerekiyordu.

Bir gecelik çalışma ve daha uzun bir tartışma

Parti, siyahın yanıtı zarfa konarak ertelendi. Botvinnik'in anlatımına göre savunma fikrini gece yapılan analizde Yefim Geller buldu. Bu katkının kime ait olduğu önemlidir: yarım puanı tahta başında Botvinnik aldı, ancak devam seansına hazırlığında başkalarıyla birlikte çalıştı.

Beraberlik tartışmayı sona erdirmedi. Fischer karşılaşmayı Unutulmaz 60 Oyunum adlı kitabında analiz etti ve oynanmamış bir devam yolunda kazanma olasılıklarını savundu. Douglas Griffin'in derlediği belgeler, Botvinnik'in yanıtlarını ve savunmayı destekleyen sonraki analizleri içerir. Bunlar arasında Anatoli Kremenetski'nin 1977'de yayımlanan bir çalışması da vardır.

Bunlar sonucun iki farklı sürümü değildir: parti kaydı beraberlikle sona ermiştir. Tartışılan, varsayımsal konumlarda neler olabileceğiydi. Bu ayrım karşılaşmaya ikinci bir yaşam kazandırır: yarım puanı kurtarmakla neden kurtarılabileceğini göstermek farklı işler olmuştur.