Karpov ile Unzicker, Nice 1974

16. hamleden 40. hamleye kadar yirmi beş tam hamle boyunca tek bir taş bile alınmaz. Unzicker terk ettiğinde materyal hâlâ eşittir. Bu galibiyetin paradoksu budur: Tahtadan neredeyse hiçbir şey eksilmezken iki tarafın olanakları birbirinden çok farklı hâle gelir.

18 Haziran 1974'te Anatoli Karpov, Nice Satranç Olimpiyatı'nın final aşamasında Batı Almanya'ya karşı SSCB'nin birinci masasında oynuyordu. Kazandığı puan, takımının 3,5'e 0,5'lik galibiyetine katkıda bulundu. Sovyet takımı turnuvayı birinci bitirecek, Karpov ise 14 oyunda 12 puan toplayarak yenilgisiz tamamlayacaktı. Bu oyun o takım başarısının bir parçasıdır, ancak satranç açısından kendi başına da ilgi çekicidir.

Taşları korumak, sorunu değiştirmek

Kapalı merkezde daha fazla alana sahip olmak önemlidir, çünkü koordinasyonu bozmadan görev değiştirmeyi sağlar. Beyaz taşlar sırayla merkezi savunabilir, kaleleri destekleyebilir ve yeni giriş yolları arayabilir. Siyah da manevra yapar, ancak hamlelerinin önemli bir bölümü yeni olanaklar yaratmak yerine mevcut destekleri korur. Fark, bir tarafın hareket edip diğerinin etmemesinde değil, her hamlenin sonrasında neyi mümkün kıldığındadır.

En sıra dışı görüntü 24.Ba7'dir. Ne taş alır ne de şah çeker; bir fili, kalelerin değişilebileceği sütuna yerleştirir. Önemi yalnızca geometrik bir tuhaflıkla sınırlı değildir. Karpov, taşları koordine etmek için kullanılabilecek alan iki tarafta eşit değilken çok sayıda taşı oyunda tutar. Böylece ilk cepheyi bırakmadan başka bir cephe hazırlayabilir.

Şah kanadındaki piyonların kilitlenmesi de güvenliği garanti etmez. Taşların içeri girmesi için hatların bir anda açılması gerekmez: Birkaç karenin kontrolünün değişmesi ve ilgili savunucunun ortadan kalkması yeterlidir. Son saldırı bu dönüşümden doğar. Konumsal çalışmanın yerini, önceki oyundan kopuk bir kombinasyon almaz.

Galibin anlattığı bir zafer

Karpov, yorumladığı bu oyunu 1969'dan 1977'ye uzanan ve 1978'de yayımlanan seçkisine aldı. Douglas Griffin'in çevirisi, galibin kendi açıklamasını okumayı sağlar. Bu, geçmişe dönük bir anlatıdır: Konumdaki sorunları nasıl sıraladığını anlamaya yardımcı olur, ancak oyun sırasında düşündüğü her şeyin dökümü değildir.

Sonuçtan geriye bakıldığında galibiyet, gerçekten kaçınılmaz hâle gelmesinden çok önce öyleymiş gibi görünebilir. Bu izlenime kapılmamak gerekir. Oyunun değeri, açılışın Unzicker'i yenilgiye mahkûm ettiğini varsaymakta değil, olanakları bulunan bir konumun somut kararlarla giderek nasıl daraldığındadır. Terk anında tahtada hâlâ vezirler, kaleler ve çok sayıda hafif taş vardır. Materyal eşitliği artık mücadeleyi anlatmaz: Bir tarafta koordineli tehditler, diğer tarafta birlikte karşılık veremeyen taşlar kalmıştır.