Sankt Petersburg 1914

Sankt Petersburg 1914, 21 Nisan ile 22 Mayıs arasında düzenlendi ve önde gelen on bir ustayı bir araya getirdi. Alışılmadık formatı nedeniyle son puan tablosunu anlamak için iki aşamayı birbirinden ayırmak gerekir. Emanuel Lasker'in José Raúl Capablanca karşısındaki zaferi, geriden gelip öne geçmesinde belirleyiciydi; ancak turnuvanın sonucunu tek başına açıklamaz.

Format nasıl işledi?

1. On bir katılımcı önce tek devreli lig usulü oynadı; yani her biri diğer on oyuncuyla birer kez karşılaştı.
2. İlk beşte yer alan Capablanca, Lasker, Tarrasch, Alekhine ve Marshall final aşamasına geçti.
3. Bu beş oyuncu daha sonra kendi aralarında çift devreli lig usulü oynayarak her rakiple iki kez karşılaştı.
4. İlk aşamadaki puanlar korundu ve finaldeki puanlara eklendi; puan tablosu sıfırdan başlamadı.

Capablanca ilk aşamayı 10 üzerinden 8 puanla bitirirken Lasker ve Tarrasch 6,5 puandaydı. Final başladığında bu üstünlük ortadan kalkmadı. Lasker'in farkı kapatabilmesi için kalan sekiz karşılaşmada çok farklı bir performans göstermesi gerekiyordu: Capablanca'nın 5 puanına karşılık 8 üzerinden 7 puan aldı. Toplamda, 18 parti sonunda Lasker 13,5, Kübalı oyuncu ise 13 puana ulaştı. Alekhine 10 puanla üçüncü oldu.

Geri dönüşün içindeki düello

Finaldeki belirleyici karşılaşmalarından önce Lasker ile Capablanca'nın puanları eşitti, ancak Kübalı oyuncu bir parti daha az oynamıştı. Dolayısıyla tablo önemli bir farkı gizliyordu: Capablanca'nın puan kazanmak için fazladan bir fırsatı daha vardı. Lasker daha fazla baskı altındaydı; yine de doğrudan karşılaşmayı kazanması bile birinciliği garantilemeye yetmeyecekti.

Mücadele, şaha yönelik erken bir saldırı biçimini almadı. İspanyol Açılışı'nın Değişim Varyantı kısa sürede farklı piyon çoğunluklarının bulunduğu ve taş etkinliği için mücadele edilen vezirsiz bir oyun ortasına yol açtı. Lasker, atını siyah kaleleri rahatsız eden bir konuma yerleştirdi ve kuvvetlerini diğer kanada aktarabilecek kadar baskıyı korudu. Merkezdeki piyon kırışı, bu kısıtlamaları somut tehditlere dönüştürebileceği anda geldi. Sonuç, kalite kazancını kalelerin açık dikeylerden sızmasıyla birleştirdi: Capablanca, tahtada mat gerçekleşmeden terk etti.

Yarış devam etti. Lasker'in bay geçtiği turda Capablanca, Tarrasch'a yenildi. Ardından son iki partisini kazandı; Lasker ise Tarrasch ile berabere kaldı ve son partisinde Marshall'ı yendi. Bu nedenle sondaki yarım puanlık fark, tek bir parlak partinin otomatik ödülü değil, geri dönüşü sonuna kadar sürdürebilmenin sonucuydu.

İki farklı okuması olan bir klasik

Yorumcularının Beyaz'ın planını aynı biçimde açıklamamış olması, partiye ayrı bir ilgi katıyor. Capablanca, Satrancın Esasları'nda f piyonunun ilerleyişlerini sorguladı ve bunların Beyaz'a kazanılmış bir konum verdiğini reddetti. Kendisinin hatalı bulduğu kararlarını kabul etti ve alternatif savunma olanakları önerdi. Kaybeden oyuncudan gelmesi bu anlatımı değerli kılar, ancak değerlendirmeleri kesin bir hüküm değil, incelenebilecek görüşlerdir.

Satranç Stratejisi'nin yazarı olan ve Emanuel Lasker'den farklı bir kişi olan Edward Lasker ise bu yaklaşımın sağladığı hareketliliği ve rakibe getirdiği kısıtlamaları övdü. Açıklaması, atlarla kalelerin sonraki koordinasyonunu izlemeyi kolaylaştırır. İki yorumu birlikte okumak, farklı iki iddianın birbirine karıştırılmasını önler: planın partide sonunda işe yaraması ve Siyah'ın daha başlangıçtan itibaren savunmasız olması. Birincisi yaşananlarla ilgilidir; ikincisi alternatiflerin incelenmesini gerektirir.

Turnuva, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasından birkaç ay önce düzenlendi ve Blackburne'den Alekhine'e uzanan birkaç kuşağı bir araya getirdi. Bu yüzden turnuvanın hatırası ilk iki oyuncunun düellosuyla sınırlı değildir: geniş katılımcı yelpazesini ve puanların biriktiği iki aşamada oluşan sıralamayı da içerir. Bu format, onu New York 1924 gibi tek bir tabloya dayanan turnuvalardan ayırır.