پایان بازی

پایان بازی مرحله‌ای است که معمولاً پس از وسط بازی و تعویض مهره‌های فراوان پدید می‌آید. همه بازی‌ها به آن نمی‌رسند و مرز دقیقی ندارد. ماهیت موقعیت از شماره حرکت یا صرف نبودن وزیرها مهم‌تر است.

بدون وزیر، اما هنوز وسط‌بازی

بدون وزیر، اما همچنان با نفوذ و کیش

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

رخِ c8 در امتداد ردیف هشتمِ باز به شاهِ g8 کیش می‌دهد.

نبودن یک مهره به‌تنهایی مرحله را تعیین نمی‌کند

وزیرها از صفحه خارج شده‌اند، اما سه رخ و هفت مهرهٔ سبک همچنان فعال‌اند و تنش میان d4 و e5 نیز باقی است. نفوذ رخ سفید به c8 کیش می‌دهد و پاسخی تاکتیکی می‌طلبد، بنابراین هماهنگی و امنیت شاه همچنان اولویت‌های وسط‌بازی هستند.

1. رخِ c8 در امتداد ردیف هشتمِ باز به شاهِ g8 کیش می‌دهد.

با کاهش مهره‌هایی که می‌توانند حمله ماتی بسازند، شاه می‌تواند پناه خود را ترک کند و مهره‌ای فعال شود. می‌تواند شاه حریف را محدود کند، از پیاده‌ها پشتیبانی کند، به ضعف‌ها حمله کند و خانه‌های تعیین‌کننده را بگیرد. این فعالیت همچنان محاسبه می‌خواهد، زیرا موقعیت‌های دارای وزیر یا رخ می‌توانند کیش‌های خطرناک داشته باشند.

شاه فعال

شاه از پناهگاه بیرون می‌آید

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

شاه سفید از e4 از پیادهٔ d5 حمایت می‌کند و می‌تواند در پایان بازی فعالانه شرکت کند.

فعالیت امن

وقتی هیچ وزیر، رخ یا مهرهٔ سبکی باقی نمانده است، شاه سفید می‌تواند e4 را اشغال کند، از پیادهٔ d5 حمایت کند و بدون قرار گرفتن در معرض کیش‌های دوربرد به f5 نزدیک شود. بااین‌حال، هر ورود باید خانه‌های کنترل‌شده توسط پیاده‌های سیاه را رعایت کند.

1. شاه سفید از e4 از پیادهٔ d5 حمایت می‌کند و می‌تواند در پایان بازی فعالانه شرکت کند.

پیاده‌ها مهم‌تر می‌شوند، زیرا رسیدن به آخرین ردیف امکان ترفیع به وزیر، رخ، فیل یا اسب را می‌دهد. یک خانه، یک تمپو یا طرف نوبت‌دار می‌تواند نتیجه را کاملاً تغییر دهد. بنابراین پایان بازی حتی با مهره‌های اندک به دقت نیاز دارد.

مسابقهٔ پیاده‌ها

یک تمپو مسابقه را تعیین می‌کند

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

آغاز

a7

h2

a8=Q+

هر پیاده برای رسیدن به خانهٔ ترفیع خود به دو پیشروی نیاز دارد: a8 برای سفید و h1 برای سیاه.

دو پیاده، هرکدام دو پیشروی تا ترفیع

پیادهٔ سفیدِ a6 و پیادهٔ سیاهِ h3 هرکدام دو حرکت تا ترفیع فاصله دارند. سفید نخست حرکت می‌کند و شاه سیاه در g8 قرار دارد؛ جایگاهی که بر هندسهٔ ترفیع آینده اثر می‌گذارد.

1. هر پیاده برای رسیدن به خانهٔ ترفیع خود به دو پیشروی نیاز دارد: a8 برای سفید و h1 برای سیاه.

ایده‌هایی مانند زوگ‌زوانگ نیز برجسته می‌شوند. زوگ‌زوانگ موقعیتی است که هر حرکت قانونی وضعیت بازیکن نوبت‌دار را بدتر می‌کند. تعویض‌ها باید با پایان حاصل سنجیده شوند: ساده‌سازی می‌تواند برد را قطعی کند، اما ممکن است آخرین شانس برد را از بین ببرد یا دفاع را آسان‌تر کند.

فن پایان بازی اصول کلی را با موقعیت‌های دقیق ترکیب می‌کند. فعال کردن شاه و پیش بردن پیاده هدف‌های رایجی هستند، اما ابتدا باید کیش‌ها، گرفتن‌ها، مسابقه‌های ترفیع و منابع تساوی محاسبه شوند.