دژ

دژ وضعیتی است که با وجود کمبود مادی یک طرف، یعنی داشتن مهره‌های کمتر یا کم‌ارزش‌تر، مساوی می‌ماند. مدافع لازم نیست آنچه را از دست داده پس بگیرد. هدف، ساختن ناحیه‌ای محافظت‌شده است که شاه و مهره‌های مهاجم نتوانند واردش شوند و حذف هر پیشروی پیاده، قربانی یا مسیر نفوذ مفیدی که پیشرفت ایجاد می‌کند.

نشانه‌های یک دژ واقعی

• شاه مهاجم خانه ورود امنی ندارد.
• پیاده‌ها قفل شده‌اند یا هر پیشروی پیاده برای مهاجم بیش از مدافع خطر می‌سازد.
• یک مهره مدافع خانه‌های بحرانی را کنترل می‌کند و بدون فراهم کردن سازوکار دیگری برای تساوی نمی‌توان آن را راند.
• مدافع حرکت‌های امنی دارد که آرایش را حفظ می‌کنند، پس مهاجم نمی‌تواند زوگ‌زوانگ را به اجبار بسازد، یعنی وضعیتی که هر حرکت قانونی وضع بازیکنی را که نوبت دارد بدتر می‌کند.

دفاع پایدار بدون پیشرفتدژ ظاهری با یک رخنه

گوشه‌ای که فیل کنترل نمی‌کند

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

پناهگاه h8

شاه سیاه در h8، پیاده سفید در h6 و فیل b5 روی مجموعه رنگی مخالف h8 قرار دارند. سیاه همچنان یک حرکت قانونی در اختیار دارد.

دژ بازی را خودکار پایان نمی‌دهد. مدافع همچنان باید تا تساوی با توافق، تکرار، پات یا قاعده‌ای دیگر دقیق پاسخ دهد. یک گرفتن یا حرکت شاه ممکن است ساختار را باز و دفاع را نابود کند.

یک موتور شطرنج، یعنی برنامه‌ای که وضعیت‌ها را تحلیل می‌کند، ممکن است برتری بزرگی نشان دهد و دیر تشخیص دهد که هیچ پیشرفتی وجود ندارد. آزمون عملی دژ عدد ارزیابی نیست، بلکه نبود مسیر ورود، پیشروی یا قربانی پیاده برای باز کردن وضعیت، یا زوگ‌زوانگ اجباری است.