سن‌پترزبورگ 1914

تورنمنت سن‌پترزبورگ 1914 از 21 آوریل تا 22 مه برگزار شد و یازده استاد برجسته را گرد هم آورد. قالب آن نامعمول بود و برای فهم جدول نهایی باید دو مرحله را از هم جدا کرد. پیروزی امانوئل لاسکر بر خوزه رائول کاپابلانکا برای جبران عقب‌ماندگی او اساسی بود، اما به‌تنهایی نتیجهٔ تورنمنت را توضیح نمی‌دهد.

شیوهٔ برگزاری

1. یازده شرکت‌کننده ابتدا یک دور به روش دوره‌ای بازی کردند؛ یعنی هر نفر یک بار با ده نفر دیگر روبه‌رو شد.
2. پنج نفر برتر، کاپابلانکا، لاسکر، تاراش، آلخین و مارشال، به مرحلهٔ نهایی راه یافتند.
3. سپس این پنج نفر دو دور به روش دوره‌ای با یکدیگر بازی کردند، دو بازی در برابر هر حریف.
4. امتیازهای مرحلهٔ نخست حفظ و به امتیازهای مرحلهٔ نهایی افزوده شد؛ جدول از صفر آغاز نشد.

کاپابلانکا مرحلهٔ نخست را با 8 امتیاز از 10 به پایان رساند، در حالی که لاسکر و تاراش 6.5 امتیاز داشتند. با شروع مرحلهٔ نهایی، این برتری از بین نرفت. لاسکر برای جبران آن به عملکردی بسیار متفاوت در هشت بازی باقی‌مانده نیاز داشت: او 7 امتیاز از 8 گرفت، در برابر 5 امتیاز کاپابلانکا. مجموع امتیازها پس از 18 بازی برای لاسکر 13.5 و برای بازیکن کوبایی 13 شد. آلخین با 10 امتیاز سوم شد.

دوئل در مسیر جبران عقب‌ماندگی

پیش از رویارویی تعیین‌کننده‌شان در مرحلهٔ نهایی، لاسکر و کاپابلانکا هم‌امتیاز بودند، اما بازیکن کوبایی یک بازی کمتر انجام داده بود. بنابراین جدول تفاوت مهمی را پنهان می‌کرد: کاپابلانکا هنوز یک فرصت بیشتر برای کسب امتیاز داشت. لاسکر زیر فشار بیشتری بود، هرچند حتی پیروزی در رویارویی مستقیم نیز برای تضمین مقام نخست کافی نبود.

نبرد به شکل حمله‌ای زودهنگام به شاه پیش نرفت. شاخهٔ تعویض گشایش اسپانیایی خیلی زود به وسط‌بازی بدون وزیر رسید، با اکثریت‌های پیاده‌ای متفاوت و کشمکش بر سر فعالیت مهره‌ها. لاسکر اسبی را در موقعیتی آزاردهنده برای رخ‌های سیاه مستقر کرد و فشار کافی را حفظ کرد تا نیروهایش را به جناح دیگر منتقل کند. گسست مرکزی زمانی رخ داد که می‌توانست آن محدودیت‌ها را به تهدیدهای مشخص تبدیل کند. پایان بازی ترکیبی از بردن کیفیت و نفوذ رخ‌ها از ستون‌های باز بود: کاپابلانکا تسلیم شد، بی‌آنکه ماتی روی صفحه اجرا شود.

رقابت ادامه یافت. سپس کاپابلانکا به تاراش باخت، در حالی که لاسکر دور استراحت داشت. پس از آن، کاپابلانکا دو بازی آخر خود را برد؛ لاسکر با تاراش مساوی کرد و در آخرین بازی مارشال را شکست داد. بنابراین اختلاف نهایی نیم امتیاز پاداش خودکار یک بازی درخشان نبود، بلکه نتیجهٔ ادامه دادن جبران عقب‌ماندگی تا پایان بود.

یک بازی کلاسیک با دو برداشت

این بازی جذابیت دیگری نیز دارد، زیرا مفسران آن نقشهٔ سفید را یکسان توضیح ندادند. کاپابلانکا در Chess Fundamentals پیشروی‌های پیادهٔ f را زیر سؤال برد و نپذیرفت که آنها به سفید پوزیسیونی برنده داده باشند. او تصمیم‌هایی از خود را که اشتباه می‌دانست پذیرفت و امکانات دفاعی جایگزینی پیشنهاد کرد. روایت او از آن جهت ارزشمند است که از بازیکن بازنده می‌آید، اما ارزیابی‌هایش همچنان استدلال‌هایی قابل بررسی‌اند، نه حکمی قطعی.

در مقابل، ادوارد لاسکر، نویسندهٔ Chess Strategy و شخصی متفاوت از امانوئل لاسکر، تحرک و محدودیتی را که آن رویکرد ایجاد می‌کرد ستود. توضیح او به دنبال کردن هماهنگی بعدی اسب‌ها و رخ‌ها کمک می‌کند. خواندن هر دو تفسیر مانع خلط دو ادعای متفاوت می‌شود: اینکه نقشه سرانجام در بازی موفق شد و اینکه سیاه از همان آغاز هیچ دفاعی نداشت. اولی به آنچه رخ داد مربوط است؛ دومی به بررسی گزینه‌های دیگر نیاز دارد.

این تورنمنت چند ماه پیش از آغاز جنگ جهانی اول برگزار شد و چند نسل، از بلکبرن تا آلخین، را گرد هم آورد. بنابراین یاد آن فقط به دوئل دو نفر نخست محدود نیست: گستردگی شرکت‌کنندگان و جدولی که از دو مرحله با امتیازهای انباشته ساخته شد نیز بخشی از آن است. این قالب آن را از تورنمنت‌های تک‌جدولی مانند نیویورک 1924 متمایز می‌کند.