Mô hình bốn giai đoạn của De Groot

Mô hình bốn giai đoạn của De Groot tóm tắt một mẫu tư duy được nhà tâm lý học kiêm kiện tướng cờ vua Adriaan de Groot quan sát qua các giao thức nói thành lời. Trong những nghiên cứu đó, người chơi xem một thế cờ và nói ra suy nghĩ khi tìm nước đi. Mô hình nhằm mô tả cách tổ chức một quyết định phức tạp, không phải áp đặt công thức cứng nhắc.

Bốn giai đoạn

1. Định hướng: nắm các đặc điểm chính của thế cờ và hình thành ấn tượng ban đầu về vấn đề, cơ hội và mục tiêu.
2. Khám phá: tạo các nước ứng viên, tức những lựa chọn đáng phân tích, và xem một số phương án tiếp diễn khả dĩ.
3. Khảo sát: nghiên cứu sâu hơn lựa chọn hứa hẹn nhất và so sánh nó với các phương án liên quan.
4. Kiểm chứng: xem lại lựa chọn cuối, kiểm tra các biến và tìm sơ hở trước khi đi.

Các giai đoạn có thể lặp lại, chồng lấn hoặc diễn ra rất nhanh. Người chơi có thể quay từ khảo sát về khám phá sau khi tìm thấy một phòng thủ bất ngờ. Kiến thức tích lũy và nhóm hóa ảnh hưởng từ đầu vì chúng giúp các cấu hình quen thuộc nổi bật và giảm số lựa chọn có vẻ hợp lý.

Nghiên cứu chuyên gia về sau đã điều chỉnh quan niệm rằng sức mạnh đơn giản đến từ việc tìm kiếm nhiều nước hơn hẳn. Người chơi mạnh thường định hướng tìm kiếm tốt hơn và nhận diện sớm hơn những khả năng đáng chú ý. Mô hình vẫn hữu ích để tách ấn tượng ban đầu khỏi sự kiểm chứng cần thiết tại một nước then chốt, tức quyết định có ít dư địa sai, và để hiểu cách hiệu ứng Einstellung có thể thu hẹp quá trình khám phá quá sớm.