Tàn cuộc mã và tốt đấu mã

Tàn cuộc này thường xoay quanh một câu hỏi: bên phòng thủ có thể phong tỏa một ô trên đường tiến của tốt hay không? Mã có thể nhảy qua các quân khác nhưng di chuyển chậm từ vùng này sang vùng khác, vì vậy việc kiểm soát một ô được chọn đúng có thể chặn tốt trong thời gian dài.

Cách phòng thủ lý tưởng là đặt vua trước mặt tốt, còn mã đứng trên ô phong tỏa hoặc kiểm soát một ô mà tốt buộc phải đi qua. Nếu bên tấn công đuổi được mã, bên phòng thủ vẫn có thể thí mã lấy tốt. Trong tàn cuộc mã đấu mã không còn tốt, không bên nào có thể cưỡng ép chiếu hết, nên sự hy sinh đó thường bảo đảm hòa.

Bên tấn công chủ yếu thắng khi tốt đã tiến rất xa, được vua hỗ trợ và vua phòng thủ đến quá muộn. Mã tấn công có thể kiểm soát ô phong cấp, chặn các nước chiếu hoặc tấn công mã phòng thủ. Tốt biên, nằm trên hai cột ngoài cùng của bàn cờ, tạo ra một ngoại lệ thực tiễn quan trọng: gần mép bàn, mã phòng thủ có ít ô hơn và đôi khi bị mắc kẹt.

Phong cấp xảy ra khi tốt đến hàng cuối và biến thành một quân khác, thường là hậu. Thời điểm đó có thể chứa một cái bẫy: mã có thể vừa chiếu vua vừa tấn công hậu mới bằng một nĩa. Vì vậy, phải tính toán việc phong cấp chứ không được mặc nhiên cho rằng nó an toàn. Nhiều thế tưởng như thắng lại thành hòa vì một nước thí mã hoặc nĩa vào phút cuối.