Ontpennen

Een penning ontstaat wanneer een stuk vóór een ander stuk niet vrij kan bewegen, omdat het daardoor de koning, een waardevoller stuk of een kritiek punt zou blootstellen. Ontpennen verandert die relatie zodat het voorste stuk zijn bewegingsvrijheid terugkrijgt of een zet ervan geen ernstige consequentie meer heeft.

Bij een absolute penning schermt het stuk de koning af van een lijnaanval. Het stuk van de lijn halen en de koning schaak laten staan, zou onreglementair zijn. Bij een relatieve penning is de zet wel reglementair, maar gaat het achterliggende stuk of een ander belangrijk voordeel doorgaans verloren.

Gebruikelijke manieren om te ontpennen

• Verplaats de koning of het waardevolle achterliggende stuk, zodat het doel van de penning niet langer bestaat.
• Sla het pennende stuk of jaag het weg, zo nodig met het gepende stuk wanneer die slag reglementair is.
• Plaats een ander stuk op de aanvalslijn, zodat het gepende stuk daarna kan bewegen.
• Creëer bij een relatieve penning een sterkere tactische dreiging of aanvaard het verlies van het achterliggende doel wanneer de compensatie voldoende is.

Ontpennen hoeft geen passieve verdedigingszet te zijn. Een tactisch antwoord, gebaseerd op een concrete reeks op korte termijn, kan stukken ruilen, een reactie afdwingen of de druk van de tegenstander in eigen activiteit omzetten.