Evaluatie

Een evaluatie vat de kwaliteit van een stelling samen onder de aanname dat beide partijen bekwaam verder spelen. Ze beantwoordt drie vragen: wie staat beter, hoe groot is het verschil en waarom? Ze is niet hetzelfde als de uiteindelijke partijuitslag, want een voordeel moet nog in winst worden omgezet en een mindere stelling kan soms nog worden verdedigd.

Factoren bij een menselijke evaluatie

• Materiaal: de hoeveelheid en de benaderende waarde van de stukken en pionnen.
• Koningsveiligheid: hoe gemakkelijk de tegenstander schaakjes of matdreigingen kan creëren.
• Activiteit: het aantal en de kwaliteit van de nuttige velden die voor de stukken beschikbaar zijn.
• Pionnenstructuur, dus hoe de pionnen zijn verdeeld en met elkaar verbonden; beschikbare ruimte, onmiddellijke dreigingen en blijvende zwaktes.

Een schaakengine drukt een evaluatie uit als een getal of als kansen op winst, remise en verlies. Veel interfaces tonen positieve waarden in het voordeel van wit en negatieve waarden in het voordeel van zwart. Een waarde dicht bij nul betekent volgens de analyse dat de stelling ongeveer in evenwicht is, niet dat remise gegarandeerd is. In Stockfish is de moderne schaal bijvoorbeeld afgestemd op winstkansen en stelt ze niet langer letterlijk een aantal extra pionnen voor.

Een evaluatie hoort bij een concrete stelling, ook bij de eindstelling van een berekende variant. Door zulke evaluaties te vergelijken kan de beste zet worden gevonden. Een score kan veranderen wanneer de engine meer zetten onderzoekt en verdedigingen of aanvallen ontdekt die eerder niet waren meegenomen.