Wederzijdse zugzwang

Zugzwang is een stelling waarin de verplichting om te zetten schade veroorzaakt: als passen mogelijk was, zou de stelling beter zijn. Bij wederzijdse zugzwang benadeelt dezelfde stukkenopstelling de partij die aan zet is. Alleen de beurt wisselen kan winst in remise of remise in verlies veranderen.

In de werkelijke stelling zet slechts één speler, zodat op dat moment alleen die speler de verplichting ondervindt. Wederzijds beschrijft een eigenschap van de stelling: als de andere partij aan zet was, zou ook die een concessie moeten doen. Daarom kan één wachtzet beslissend zijn.

Hoe het ontstaat

Het komt vaak voor in eindspelen met weinig pionnen en actieve koningen. Twee koningen kunnen om toegangsvelden strijden, terwijl iedere pionzet een beschikbare zet verbruikt. Een speler probeert een reservetempo te bewaren dat de kritieke punten niet verandert of een route te volgen die een vergelijkbare stelling met gewisselde beurt terugbrengt.

De trébuchet is een extreme vorm in pionneneindspelen: de koningen en pionnen staan zo dat degene die eerst zet zijn pion moet prijsgeven en de tegenstander laat winnen. Niet iedere wederzijdse zugzwang is zo absoluut; sommige veranderen de evaluatie alleen tussen winst en remise.