Çapraz baskısı

Çapraz, aynı renkteki karelerin oluşturduğu hattır. Fil veya vezir bu hattı bir hedefe saldırmak, hareketi kısıtlamak ya da çaprazın gelecekte açılmasını tehlikeli hâle getirmek için kullandığında çapraz baskısı oluşur.

Baskı, hedefin şimdiden görünür olduğu doğrudan biçimde veya gizli biçimde olabilir. Gizli biçimde saldıran taşla hedef arasında bir piyon ya da taş vardır, ancak ilerleme, alış veya feda denilen bilinçli piyon ya da taş verişi bu engeli kaldırabilir. Böylece uzun menzilli bir taş anlık tehdidi bulunmadan da konumu etkileyebilir.

İlerlemiş bir piyonun arkasında köşeye yakın geliştirilen fianchetto filleri çoğunlukla uzun çaprazlarda çalışır. Aynı çaprazdaki fil ve vezir, kuvvetlerini yoğunlaştıran iki hizalı taştan oluşan batarya kurabilir. Baskı şaha, konumu bir arada tutan piyona veya savunması zor bir renk kompleksine yöneldiğinde özellikle ciddidir.

Baskıyı artıran veya azaltan etkenler

• Piyon dizilişini değiştiren değişimler veya piyon kırışlarıyla çaprazın açılması.
• Son hedefteki saldıran ve savunan taşların sayısı.
• Engel olan taşın, rakibi karşılık vermeye zorlayan bir tehdit yaratırken hareket edebilmesi.
• Filin veya vezirin hattı sürdürebileceği güvenli bir karenin bulunması.

Uzun çapraz kendiliğinden güçlü değildir. İyi savunulan bir taşta sona eriyorsa, pratik bir açılma yolu olmadan kapalı kalıyorsa veya saldıran taşın kovulmasına izin veriyorsa baskı yararlı bir sonuç doğurmayabilir.