Değirmen

Değirmen, koordineli iki taşın rakip şahı çok az sayıdaki kare arasında hareket etmeye zorladığı hesaplanmış bir hamle dizisidir. Taşlardan biri şah çeker, yani şaha doğrudan saldırır. Bu taş uzaklaştığında arkasındaki taşın saldırı hattını açar; buna açarak şah denir. Öndeki taş daha sonra başka bir doğrudan şahla geri dönüp döngüyü tekrarlayabilir.

Klasik biçimde kale ve fil kullanılır. Fil şaha yönelen hattı korurken kale açarak şah vermek için uzaklaşır, bir taş alır veya başka bir kareye geçer, ardından yeniden şah çekerek döner. Şah sürekli cevap vermek zorunda olduğu için kale, rakibe taşlarını kurtarmak üzere serbest bir tempo, yani bir hamle vermeden birkaç taş alabilir. İleri geri hareket, değirmen ve tahterevalli adlarını açıklar.

Mekanizmanın tekrarlanabilmesi için açarak şah hattı açık kalmalı, şahın az sayıda yasal karesi bulunmalı ve öndeki taş yeniden şah çekebilmelidir. Bir ara savunma, saldıran taşlardan birinin alınması veya yeni bir kaçış karesinin açılması döngüyü bozar. Bu nedenle her tekrar ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

Değirmenler enderdir, ancak birkaç taş kazanabilir, mat ile sonuçlanabilir veya kesintisiz şah çekmeler sayesinde oyunu kurtarabilir. Mat, şahın yasal cevabı olmayan bir saldırı altında kalmasıdır. Bazen şahı kaçış karelerinin kontrol edildiği bir konuma çekmek için önceden bir feda, yani bilinçli bir taş verme gerekir.