Zugzwang

Satrançta pas geçilemez. Oyuncu konumu olduğu gibi bırakabilse kabul edilebilir kalacak, ama bütün yasal hamleleri konumu kötüleştirecekse zugzwang vardır. Hareket etmek bir piyonu kaybettirebilir, önemli bir kareyi bırakabilir veya rakip şahın girişine izin verebilir. Durumu koruyan hamle yoktur.

Bloke piyonları koruyan iki şah düşünün. İlk oynayan şahını çekmek zorunda kalır ve rakibin ilerlemesine veya almasına izin verir. Aynı yerleşim, kimin oynama sırasıysa onu kötü duruma düşürüyorsa karşılıklı zugzwang vardır. Yalnızca sırayı değiştirmek dezavantajlı tarafı da değiştirir.

Neden finallerde görülür?

Zugzwang, az taş kaldığı için zararsız bekleme hamlelerinin daha az olduğu finallerde sık görülür. Tempo, bir hamleye eşdeğer zamandır. Bu konumlarda rakibin o tempoyu kullanmasını sağlamak sonucu belirleyebilir.

Oynama sırası nasıl değiştirilir?

• En basit karşıtlık biçiminde şahlar aralarında bir kare olacak şekilde karşı karşıyadır. Şahını oynatmak zorunda olan oyuncu onu çekmelidir.
• Üçgenleme, bir taşı başlangıç karesine geri getiren ve konumu oynama sırası değişmiş olarak yeniden yaratan üç hamlelik yoldur.

Karşıtlık ve üçgenleme, sırayı rakibe verip zugzwang yaratmak için kullanılabilir.

Zugzwang olmayan durumlar

Zugzwang tek zorunlu hamle olduğu anlamına gelmez. Birkaç yasal hamle olabilir, ancak hepsi konumu kötüleştirir. Ayrıca İngilizcede stalemate denilen pat da değildir: patta yasal hamle yoktur ve şah şah altında değildir, bu yüzden oyun berabere biter. Pat kaynağı özellikle bu sonucu arar.