قاعدهٔ بئر

قاعدهٔ بئر کمک می‌کند مشخص شود یک آخر‌بازی بسیار خاص پیاده‌ها برد است یا تساوی. در یک لبهٔ صفحه دو پیادهٔ رخ یکدیگر را مسدود کرده‌اند و طرف قوی‌تر یک پیادهٔ آزاد دوردست نیز دارد. پیادهٔ رخ در ستون a یا h قرار دارد. وقتی نمی‌تواند پیش برود، زیرا پیاده‌ای دیگر خانهٔ بعدی را اشغال کرده است، مسدود محسوب می‌شود. پیادهٔ آزاد در ستون خود یا دو ستون مجاور هیچ پیادهٔ حریفی پیش رو ندارد.

طرح معمول طرف قوی‌تر این است که پیادهٔ آزاد را قربانی کند تا شاه مدافع از لبه دور شود. در حالی که آن شاه پیاده را دنبال می‌کند یا می‌گیرد، شاه مهاجم می‌کوشد به پیادهٔ مسدودکننده برسد، آن را بگیرد و پیادهٔ رخ خود را آزاد کند تا به آخرین ردیف برسد و به مهره‌ای دیگر تبدیل شود. مدافع می‌کوشد پیادهٔ آزاد را از میان ببرد و به موقع به گوشهٔ ترفیع بازگردد.

زمان کاربرد قاعده

• پیادهٔ رخِ طرف قوی‌تر از ردیف چهارم خود جلوتر نرفته باشد. اگر به ردیف پنجم یا جلوتر رسیده باشد، آرایش استاندارد برای مهاجم برنده است و دیگر نیازی به این آزمون نیست.
• شاه مهاجم کنار پیادهٔ آزاد باشد و بتواند از پیشروی آن پشتیبانی کند.
• شاه مدافع جلوی پیادهٔ آزاد یا شاه مهاجم باشد، به گونه‌ای که هنوز بتواند برای مهار آن‌ها تلاش کند.

وقتی این شرایط برقرار باشند، مرزی از دو بخش قطری ساخته می‌شود. بخش نخست از پیادهٔ رخِ مدافع به سوی ردیف آخر همان طرف، یعنی نزدیک‌ترین ردیف به لبهٔ خودش، می‌رود. هنگامی که به ستون فیل c یا f می‌رسد، که نامشان از ستون آغازین فیل‌ها آمده است، بخش دوم در قطر مخالف ادامه پیدا می‌کند. جای پیادهٔ آزاد نسبت به این مرز معمولاً نتیجه را طبقه‌بندی می‌کند: روی خط یا در سمت مطلوب مهاجم نشانهٔ برد است؛ عبور از آن به سمت مدافع نشانهٔ تساوی است. خانهٔ گذار روی خود ستون فیل حالتی ویژه است، بنابراین نباید فقط با واژه‌هایی مانند بالا یا پایین داوری شود. جهت مرز با لبه و رنگ نیز تغییر می‌کند و بهتر است این ساخت را با دیاگرام آموخت.

رده‌بندی مطلوب برای مهاجمرده‌بندی مطلوب برای مدافعگذار یا استثنای مستند

پیاده در سمت مهاجم قرار دارد

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

مرز در c7 تغییر جهت می‌دهد و به g3 می‌رسد.

پیادهٔ آزاد در g6

پیاده‌های a4 و a5 مسدود شده‌اند. مرز در c7 تغییر جهت می‌دهد و به g3 می‌رسد. پیادهٔ آزاد g6 در سمتی قرار دارد که قاعده معمولاً آن را برای مهاجم مطلوب می‌داند. نتیجهٔ دقیق به بررسی تیبل‌بیس نیاز دارد.

1. مرز در c7 تغییر جهت می‌دهد و به g3 می‌رسد.

این یک میان‌بر ارزیابی است، نه قانونی که جای محاسبه را بگیرد. جای دقیق شاه‌ها، نوبت حرکت و برخی استثناهای ثبت‌شده می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. هرگاه دنباله‌ای مشخص با قاعده ناسازگار باشد، تحلیل دقیق رقابت پیاده‌ها، یعنی مقایسهٔ حرکت‌به‌حرکت این‌که کدام طرف زودتر ترفیع می‌گیرد یا می‌رسد، اولویت دارد.