تحلیل پروتکل

تحلیل پروتکل اندیشیدن را از طریق یک ثبت کلامی مطالعه می‌کند. در شطرنج، فرد وضعیتی دریافت می‌کند، می‌کوشد مانند یک بازی واقعی حرکتی انتخاب کند و افکاری را که پدید می‌آیند با صدای بلند می‌گوید: حرکت‌های بررسی‌شده، پاسخ‌های حریف، ارزیابی‌ها و تردیدها. آن ثبت، پروتکل است.

پروتکل چگونه گردآوری و تحلیل می‌شود

1. مسئله نماینده است، یعنی به اندازهٔ کافی به یک تصمیم واقعی شطرنجی شباهت دارد.
2. شرکت‌کننده آنچه را در همان لحظه مرکز توجهش است بیان می‌کند، بی‌آنکه جلسه را به درس تبدیل کند یا بعداً برای هر فکر توجیهی بسازد.
3. جلسه ضبط و رونویسی می‌شود.
4. پژوهشگران محتوا را دسته‌بندی می‌کنند تا ساخت حرکت‌های نامزد، یعنی گزینه‌های برگزیده برای بررسی؛ جست‌وجوی گزینشی، که توجه را بر چند شاخهٔ مرتبط متمرکز می‌کند؛ محاسبه؛ و ارزیابی را مطالعه کنند.

این روش در پژوهش کلاسیک دربارهٔ چگونگی انتخاب حرکت توسط شطرنج‌بازان نقشی مرکزی داشت. بخش‌هایی از فرایند را آشکار می‌کند که پاسخ نهایی پنهان می‌سازد: دو بازیکن ممکن است پس از مسیرهای ذهنی بسیار متفاوت به یک حرکت برسند.

یک پروتکل نسخهٔ کامل ذهن نیست. شناخت سریع آرایش‌های آشنای مهره‌ها ممکن است بدون واژه رخ دهد، برخی ایده‌ها پیش از بیان شدن ناپدید می‌شوند و سخن گفتن می‌تواند اندکی آهنگ انجام مسئله را تغییر دهد. بنابراین داده‌ها شاهدی دربارهٔ افکار در دسترس‌اند، نه خوانشی کامل از شناخت.