Ván cờ thế kỷ

Ván cờ thế kỷ là ván Donald Byrne gặp Bobby Fischer, diễn ra năm 1956 tại giải Lessing J. Rosenwald ở New York. Fischer khi đó mười ba tuổi và cầm quân đen. Mùa hè năm ấy, cậu đã vô địch giải trẻ Hoa Kỳ; Byrne từng vô địch giải Hoa Kỳ Mở rộng năm 1953. Vì vậy, cuộc đối đầu này quy tụ hai hành trình khác nhau: một kỳ thủ trẻ bắt đầu nổi bật và một đối thủ đã có thành tích được khẳng định ngoài các giải trẻ.

Ván cờ được nhớ đến nhiều nhất nhờ 17...Be6, để hậu đen cho tượng đối phương bắt. Tuy nhiên, sự hy sinh ấy không dẫn đến chiếu hết ngay lập tức. Các nước chiếu cho phép thu quân mà không để Byrne có thời gian tổ chức lại lực lượng; sau đó vẫn phải chuyển hóa lợi thế ấy thành chiến thắng. Hậu trắng vẫn còn trên bàn, nhưng không đủ sức ngăn sự phối hợp của các quân đen. Chiến thắng được hoàn tất bằng nước chiếu hết ở nước 41, chứ không phải khi hậu bị bắt.

Rosenwald là giải đấu mời với mười hai kỳ thủ. Fischer kết thúc với 4,5 điểm sau mười một ván, còn Samuel Reshevsky vô địch giải. Chiến thắng trước Byrne nhận giải nhất dành cho ván cờ đẹp. Giải thưởng này và thứ hạng ghi nhận hai điều khác nhau: chất lượng của một ván cờ và thành tích trong toàn bộ giải đấu.

Hans Kmoch giới thiệu ván cờ này dưới tên “Ván cờ thế kỷ” trên tạp chí Chess Review số tháng 12 năm 1956. Lời ca ngợi của ông hướng cụ thể đến lịch sử các thần đồng cờ vua. Tên gọi ấy lưu giữ sự hào hứng đương thời trước thành tựu của một kỳ thủ còn rất trẻ; đó không phải là bảng xếp hạng khách quan của mọi ván cờ trong thế kỷ.