Saint Petersburg 1914

Saint Petersburg 1914 diễn ra từ ngày 21 tháng 4 đến ngày 22 tháng 5, quy tụ mười một kiện tướng hàng đầu. Thể thức khác thường của giải đòi hỏi phải phân biệt hai giai đoạn để hiểu bảng xếp hạng cuối cùng. Chiến thắng của Emanuel Lasker trước José Raúl Capablanca có vai trò then chốt trong cuộc lội ngược dòng, nhưng riêng nó không giải thích được kết cục của giải đấu.

Thể thức hoạt động như thế nào

1. Mười một kỳ thủ trước tiên thi đấu vòng tròn một lượt, nghĩa là mỗi người gặp mười đối thủ còn lại một lần.
2. Năm người đứng đầu, Capablanca, Lasker, Tarrasch, Alekhine và Marshall, lọt vào giai đoạn chung kết.
3. Sau đó, năm kỳ thủ này thi đấu vòng tròn hai lượt với nhau, hai ván trước mỗi đối thủ.
4. Điểm ở giai đoạn đầu được giữ lại và cộng với điểm ở chung kết; bảng xếp hạng không bắt đầu lại từ số không.

Capablanca kết thúc giai đoạn đầu với 8 điểm trên 10, trong khi Lasker và Tarrasch có 6,5 điểm. Lợi thế đó không biến mất khi chung kết bắt đầu. Để vượt qua nó, Lasker cần một thành tích rất khác trong tám ván còn lại: ông đạt 7 điểm trên 8, so với 5 điểm của Capablanca. Tổng cộng, Lasker có 13,5 điểm và kỳ thủ Cuba có 13 điểm sau 18 ván. Alekhine đứng thứ ba với 10 điểm.

Cuộc đối đầu trong màn lội ngược dòng

Trước cuộc gặp quyết định ở chung kết, Lasker và Capablanca bằng điểm nhau, nhưng kỳ thủ Cuba đã chơi ít hơn một ván. Vì vậy, bảng xếp hạng che khuất một khác biệt quan trọng: Capablanca vẫn còn thêm một cơ hội ghi điểm. Lasker chịu sức ép lớn hơn, dù ngay cả chiến thắng trong cuộc đối đầu trực tiếp cũng chưa đủ để bảo đảm ngôi đầu.

Cuộc chiến không diễn ra dưới hình thức tấn công vua từ sớm. Biến Đổi của Khai cuộc Tây Ban Nha nhanh chóng dẫn đến trung cuộc không hậu, với những thế đa số tốt khác nhau và cuộc tranh chấp độ tích cực của quân. Lasker đặt một mã ở vị trí gây khó chịu cho các xe Đen và duy trì đủ sức ép để chuyển lực lượng sang cánh còn lại. Đòn đột phá trung tâm xuất hiện khi có thể biến những hạn chế ấy thành các đe dọa cụ thể. Kết cục kết hợp việc thắng chất với sự xâm nhập của các xe qua những cột mở: Capablanca đầu hàng mà chưa có nước chiếu hết trên bàn cờ.

Cuộc đua tiếp tục. Capablanca sau đó thua Tarrasch trong khi Lasker được nghỉ lượt. Tiếp đó, ông thắng hai ván cuối; Lasker hòa Tarrasch và thắng Marshall ở ván cuối cùng. Vì thế, cách biệt nửa điểm khi kết thúc không phải phần thưởng tự động cho một ván cờ xuất sắc, mà là kết quả của việc duy trì đà lội ngược dòng đến tận cuối giải.

Một ván kinh điển với hai cách đọc

Ván cờ còn hấp dẫn ở chỗ các nhà bình luận không giải thích kế hoạch của Trắng giống nhau. Trong Những nguyên lý cơ bản của cờ vua, Capablanca đặt nghi vấn về các bước tiến của tốt f và phủ nhận rằng chúng đã đem lại cho Trắng một thế cờ thắng. Ông thừa nhận những quyết định của mình mà ông cho là sai và đề xuất các nguồn lực phòng thủ khác. Lời kể có giá trị vì đến từ người thua cuộc, nhưng những đánh giá ấy vẫn là các lập luận có thể xem xét, không phải phán quyết cuối cùng.

Edward Lasker, tác giả Chiến lược cờ vua và là một người khác với Emanuel Lasker, lại ca ngợi tính cơ động và sự hạn chế đối phương mà cách chơi đó tạo ra. Lời giải thích của ông giúp theo dõi sự phối hợp sau này giữa mã và xe. Đọc cả hai bình luận giúp tránh nhầm lẫn hai khẳng định khác nhau: kế hoạch cuối cùng đã thành công trong ván đấu, và Đen đã không có cách phòng thủ ngay từ đầu. Khẳng định thứ nhất thuộc về những gì đã xảy ra; khẳng định thứ hai đòi hỏi kiểm tra các phương án khác.

Giải đấu diễn ra vài tháng trước khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ và quy tụ nhiều thế hệ, từ Blackburne đến Alekhine. Vì vậy, ký ức về giải không chỉ giới hạn ở cuộc đối đầu giữa hai người dẫn đầu: nó còn bao gồm sự đa dạng của các kỳ thủ và bảng xếp hạng được tạo nên qua hai giai đoạn cộng dồn điểm. Thể thức ấy phân biệt giải này với những giải chỉ có một bảng đấu như New York 1924.