Post-mortemanalyse

In het schaken is een post-mortemanalyse een bespreking kort na de partij, traditioneel met beide spelers aan het bord. Iedere speler legt bedoelingen, verwachte antwoorden en het moment uit waarop de stelling leek te veranderen. De herinnering aan beslissingen is nog vers en de twee perspectieven kunnen ideeën blootleggen die de ander nooit heeft overwogen.

Niet iedere zet hoeft even diep te worden onderzocht. Het is meestal nuttiger stil te staan bij verrassingen, lange beslissingen, planwisselingen en momenten waarop de evaluaties van de spelers verschilden. Een evaluatie is het oordeel van een speler over wie beter staat, hoe groot het verschil is en waarom.

Waarde en beperkingen

De tegenstander kan uitleggen waarom een dreiging gevaarlijk leek of voor welke verdediging die werkelijk bang was. Dat laat zien hoe de stelling tijdens de partij werd waargenomen, iets wat een lijst beste zetten niet biedt. Beide spelers kunnen echter ongelijk hebben. Een post mortem levert vragen en hypotheses op, geen definitieve waarheid.

De besproken stellingen moeten worden vastgelegd en later worden gecontroleerd via zelfanalyse, een zelfstandige bespreking van de eigen partij, een geannoteerde partij met verklarend commentaar of een engine-evaluatie. Een engine is software die zetten berekent en stellingen inschat. Latere controle scheidt een bruikbare indruk van een berekende reeks die niet werkt.

Bij een trainingspartij kan het post mortem vanaf het begin deel van de opzet zijn. Na een officiële partij hangt het af van de bereidheid van beide spelers en van de vraag of de speellocatie en het reglement analyse daar toestaan.