Mat na ostatniej linii

Mat następuje, gdy król jest atakowany i żadnym legalnym ruchem nie można go uratować. Ostatni rząd obrońcy to pierwszy rząd białych albo ósmy rząd czarnych.

W macie na ostatniej linii wieża lub hetman daje szacha wzdłuż tego rzędu. Król nie może uciec na boki, ponieważ atakująca figura kontroluje linię, a zazwyczaj nie może też ruszyć do przodu, bo własne piony lub inne figury zajmują dostępne pola.

Jeden kontrolowany rząd i trzy zajęte wyjścia

8

7

6

5

4

3

2

a1

b

c

d

e

f

g

h

Wieża na a8 szachuje króla na d8 wzdłuż ósmego rzędu.

Własne figury tworzą barierę

Wieża kontroluje rząd króla, ale zamknięcie powstaje rząd niżej, gdzie własne czarne piony zajmują wszystkie pola ucieczki do przodu.

1. Wieża na a8 szachuje króla na d8 wzdłuż ósmego rzędu.
2. Czarne piony na c7, d7 i e7 tworzą własną ścianę, która nie pozwala królowi ruszyć do przodu.

Czego musi dopilnować atak

• Król nie ma bezpiecznego pola.
• Żadna figura nie może zbić szachującej wieży ani hetmana.
• Żadna figura nie może zasłonić linii między atakującym a królem.
• Nie ma innej legalnej odpowiedzi, która usuwa szacha.

Słabość ostatniej linii ma znaczenie nawet wtedy, gdy nie dochodzi do mata. Broniąca wieża lub hetman może być zmuszona pilnować tego rzędu. Atakujący może zmusić ją do porzucenia tego zadania albo zdobyć materiał, czyli uzyskać przewagę materialną nad przeciwnikiem.

Roszada, wspólny ruch króla i wieży, sama w sobie nie tworzy tej słabości, lecz grupa pionów przed królem może nie pozostawić mu pola ucieczki. Typową obroną jest ostrożne posunięcie pionem, aby otworzyć drogę ucieczki, utrzymanie figury chroniącej rząd albo wymiana atakującej wieży lub hetmana.