Thí chất

Trong cờ vua, thắng chất nghĩa là đổi một tượng hoặc mã lấy xe của đối phương. Thí chất chủ động làm điều ngược lại: bỏ một xe và thường nhận lại một quân nhẹ, tức tượng hoặc mã. Theo cách định giá gần đúng, xe thường có giá trị năm tốt và quân nhẹ có giá trị ba tốt, vì vậy bên thí chấp nhận thua thiệt về lực lượng, tức tổng giá trị các tốt và quân còn lại của mình.

Cuộc đổi quân có thể phá vỡ lớp che chắn cho vua, loại bỏ một quân phòng thủ thiết yếu, làm hỏng cấu trúc tốt đối phương, chiếm giữ các ô quan trọng hoặc giải phóng những quân đang bị hạn chế. Trong những trường hợp khác, xe được đổi lấy một quân nhẹ có sức mạnh đặc biệt trong thế cờ đó. Khi phần bù chủ yếu là hoạt động lâu dài của các quân, cách bố trí tốt tốt hơn hoặc quyền kiểm soát ô, ý tưởng này giao thoa với thí quân thế trận.

Cách đánh giá phần thu được

• Kiểm tra xem có một phương án tiếp diễn cụ thể hay áp lực sẽ biến mất sau chỉ một mối đe dọa.
• So sánh mức độ hoạt động của các quân, độ an toàn của hai vua và khả năng đối thủ tổ chức lại thế trận một cách dễ dàng.
• So sánh sự bù đắp, tức những lợi ích nhận được để đổi lấy lực lượng, với chênh lệch giá trị quân, đồng thời nhớ rằng các con số chỉ có tính hướng dẫn và phụ thuộc vào thế cờ.

Một đòn thí chất có thể đem lại thế chủ động, tức khả năng tạo những mối đe dọa buộc đối phương phải đáp trả, nhưng nó không đúng chỉ vì tạo ra một cuộc tấn công đẹp mắt. Nếu bên phòng thủ có thể trả lại một phần lực lượng, đổi các quân tấn công hoặc chặn các đường tấn công, phần bù có thể không đủ.