Ferz

De ferz was de raadgever naast de koning in shatranj en in middeleeuwse schaakvormen. De naam komt van een Perzisch woord dat met een raadgever of vizier samenhangt. Het stuk kon slechts één veld diagonaal bewegen.

Daardoor was het een stuk met een zeer klein bereik. Omdat iedere diagonale stap de veldkleur behoudt, kon een ferz die op een licht veld begon nooit een donker veld bereiken, en omgekeerd.

In Europa veranderden de identiteit en kracht van het stuk geleidelijk totdat het de dame werd. Wie bij de bestudering van een oude stelling de ferz in gedachten door een moderne dame vervangt, verandert de aanvallen, de koningsveiligheid en de gevolgen van pionpromotie volledig.