Analiza protokołów

Analiza protokołów bada myślenie za pomocą zapisu werbalnego. W szachach osoba otrzymuje pozycję, próbuje wybrać posunięcie tak jak w rzeczywistej partii i wypowiada na głos pojawiające się myśli: rozważane ruchy, odpowiedzi przeciwnika, oceny i wątpliwości. Ten zapis jest protokołem.

Jak zbiera się i analizuje protokół

1. Zadanie jest reprezentatywne, czyli dostatecznie podobne do rzeczywistej decyzji szachowej.
2. Uczestnik werbalizuje to, na czym obecnie skupia uwagę, nie zmieniając sesji w lekcję ani nie dodając późniejszego uzasadnienia każdej myśli.
3. Sesję nagrywa się i transkrybuje.
4. Badacze klasyfikują treść, aby badać tworzenie posunięć kandydujących, czyli możliwości wybranych do analizy, selektywne przeszukiwanie, które skupia uwagę na kilku istotnych wariantach, obliczanie oraz ocenę.

Metoda ta odgrywała kluczową rolę w klasycznych badaniach nad tym, jak szachiści wybierają posunięcia. Ujawnia części procesu ukryte przez końcową odpowiedź: dwóch graczy może wybrać ten sam ruch po zupełnie różnych drogach mentalnych.

Protokół nie jest pełną kopią umysłu. Szybkie rozpoznawanie znajomych układów figur może przebiegać bez słów, niektóre idee znikają, zanim zostaną wypowiedziane, a mówienie może nieznacznie zmieniać tempo wykonywania zadania. Dane są więc dowodem dotyczącym myśli dostępnych świadomości, a nie całkowitym odczytem procesów poznawczych.