جریمهٔ حرکت غیرقانونی

حرکت غیرقانونی ممکن است مهره‌ای را به روشی ممنوع جابه‌جا کند، شاه خودی را در کیش، یعنی زیر حمله، بگذارد یا شرط اساسی دیگری را نقض کند. طبق مقررات استاندارد مسابقات بین‌المللی، جریمهٔ مشخص زمانی فعال می‌شود که حرکت غیرقانونی به یک حرکت تکمیل‌شده تبدیل شود، معمولاً هنگامی که بازیکن ساعت را می‌فشارد.

روش استاندارد مسابقه‌ای

1. موقعیت بلافاصله پیش از بی‌نظمی، یعنی مشکل مقرراتی، بازگردانده می‌شود. اگر نتوان آن را تعیین کرد، بازی از آخرین موقعیت پیشینِ قابل‌شناسایی ادامه می‌یابد.
2. برای نخستین حرکت غیرقانونی تکمیل‌شدهٔ بازیکن، دو دقیقه زمان اضافی به حریف داده می‌شود.
3. برای دومین حرکت غیرقانونی تکمیل‌شدهٔ همان بازیکن، او بازنده اعلام می‌شود. اگر حریف با هیچ رشتهٔ ممکنی از حرکت‌های قانونی نتواند مات کند، یعنی حمله‌ای به شاه ایجاد کند که پاسخ قانونی ندارد، نتیجه تساوی است.

این استثنای پایانی به امکان مات در موقعیت واقعی بستگی دارد، نه به فهرستی ساده‌شده از مهره‌ها. بنابراین مهره‌های کافی برای مات، یعنی مهره‌ها و شرایطی که امکان یک توالی قانونی منتهی به مات را فراهم می‌کنند، باید در همان موقعیت ارزیابی شوند.

شطرنج سریع، قالبی کوتاه‌تر از شطرنج استاندارد، بعضی اعداد و روش‌ها را تغییر می‌دهد. طبق پیوست بین‌المللی شطرنج سریع، جریمه‌های دو دقیقه‌ای به یک دقیقه تبدیل می‌شوند و در بعضی شرایط نظارت، حرکت غیرقانونی باید پیش از انجام حرکت بعدی حریف ادعا یا اصلاح شود. بنابراین مقررات رویداد و نظام نظارت اهمیت دارند.