Tahta ve kurallar

Sekiz sıra ve sekiz sütunda düzenlenmiş, dönüşümlü renklerde 64 kareden oluşan ızgara.

Tahtadaki 64 alanın her biri; harf ve sayı ile benzersiz olarak tanımlanır.

Tahtanın a’dan h’ye bir harfle tanımlanan sekiz karelik dikey dizisi.

Tahtanın 1’den 8’e bir sayıyla tanımlanan sekiz karelik yatay dizisi.

Her adımda bir sütun ve bir sıra ilerleyen, aynı renkli karelerin eğik hattı.

Çekirdeği d4, d5, e4 ve e5 kareleri olan tahtanın orta bölgesi.

Tahtayı bir köşeden karşı köşeye geçen sekiz karelik iki çaprazdan biri.

Hareket edebilen bir satranç birimi; resmî kurallarda piyonlar da bu sözcüğe dahildir.

Saldırı altında bırakılamayan taş; saldırı altındaysa ve izin verilen bir karşılık yoksa oyun biter.

Yatay, dikey ve çaprazlarda hareket eden uzun menzilli taş.

Yatay sıralarda veya dikey sütunlarda istediği kadar kare hareket eden uzun menzilli taş.

Çapraz hareket eden ve aynı renk karelerde kalan uzun menzilli taş.

Bir yönde iki, dik yönde bir kare uzağa sıçrayan taş.

Rakibe doğru ilerleyen, çapraz alan ve son sırada dönüşebilen taş.

Fil ve atlar için kullanılan toplu ad.

Kale ve vezir için kullanılan toplu ad.

Tahtanın otuz iki açık karesinde hareket eden fil.

Tahtanın otuz iki koyu karesinde hareket eden fil.

İlk hamleden önceki otuz iki taşın resmî dizilişi.

Bir oyuncuya en yakın yatay sıra; şahı, veziri, kaleleri, filleri ve atları burada başlar.

Beyaz tarafının yanında bulunan, 1 numaralı yatay çizgi.

Siyah piyonların başladığı ve beyaz piyonun terfiye bir sıra uzaklıkta olduğu 7 numaralı yatay çizgi.

Piyonun zorunlu olarak başka bir taşa dönüştüğü son sıradaki kare.

Oyunun ilk hamlesini yapan açık renkli taşların tarafı.

Beyazın ilk hamlesinden sonra cevap veren koyu renkli taşların tarafı.

Tahtadaki dönüşümlü desenin açık rengini oluşturan 32 kareden biri.

Tahtadaki dönüşümlü desenin koyu rengini oluşturan 32 kareden biri.

Şahların başladığı e, f, g ve h sütunlarından oluşan tahtanın yarısı.

Vezirlerin başladığı a, b, c ve d sütunlarından oluşan tahtanın yarısı.

Oynamak için kullanılan tahta ve 32 taş, ancak bazı kurallar satranç takımını yalnız taşlar için kullanır.

Belirli andaki oyun durumu: taşlar, oynama sırası ve ilgili özel haklar.

Konumun ve taşların esas olarak dokunma yoluyla tanınıp kullanılabilmesi için tasarlanmış tahta.

Tahtadaki başka bir kareyle bir kenarı veya köşeyi paylaşan kare.

Bir tarafın piyon veya başka taşı kalmadan yalnızca şahının bulunduğu durum.

Bir fil dikeyinde, yani c veya f dikeyinde bulunan piyon.

Tahtanın, her oyuncunun sağ alt köşesinde açık renk bir kare bulunacak biçimde doğru yerleştirilmesi.

Bir konumu, bir grubun kolayca görebilmesi için yeniden gösteren büyük tahta.

Taşları ve hamleleri algılayarak bunların kaydedilmesini, saklanmasını veya başka sistemlere iletilmesini sağlayan fiziksel tahta.

a, b ve c dikeylerinden ya da f, g ve h dikeylerinden oluşan dış tahta bölgesi.

Şahın başladığı dikey olduğu için şah dikeyi denilen e dikeyindeki piyon.

Bir at dikeyinde, yani b veya g dikeyinde bulunan piyon.

Bir piyon son yataya ulaştığında onun yerine geçen vezir, kale, fil veya at.

Bir piyonun başlangıç tarafına en uzak olan ve piyonun başka bir taşa dönüşmek zorunda olduğu yatay.

Vezirin başladığı dikey olduğu için vezir dikeyi denilen d dikeyindeki piyon.

Bir kale dikeyinde, yani tahtanın kenarındaki a veya h dikeyinde bulunan piyon.

İzin verilen açık bir hat boyunca herhangi bir sayıda kare gidebilen fil, kale veya vezir.

Standart dizilişli bir oyunun başında bir taşın bulunduğu kare.

Modern rekabetçi oyunda pratik standart olarak kullanılan, kolay tanınan satranç taşı tasarımı.

Uygulanabilir tüm kurallara uyan ve kendi şahını şah altında bırakmayan hamle.

Bir kuralı ihlal eden, özellikle de kendi şahını şah altında bırakan veya sokan hamle.

Yüz yüze oyunda, yasal bir seçenek varsa bilinçli olarak dokunulan taşı oynama veya alma zorunluluğu getiren kural.

Bir taşa dokunmadan önce, yalnızca bulunduğu kare içinde düzeltileceğini belirtmek için söylenen ifade.

Şahın saldırı altında olduğu ve derhal güvene alınması gereken durum.

Hiçbir yasal savunması olmayan şah; bu nedenle oyun saldıranın galibiyetiyle biter.

Sırası olan tarafın şah altında olmadığı, ancak hiçbir yasal hamlesinin bulunmadığı beraberlik konumu.

Geçerken alma istisnası dışında, rakip taşı bulunduğu kareyi işgal ederek tahtadan kaldıran hamle.

Rakibin alışına cevap olarak, genellikle az önce alan taşı hemen alan hamle.

Şahın bir kaleye doğru iki kare ilerlediği ve kalenin şahın öteki tarafına geçtiği özel hamle.

Şah kanadındaki kaleye doğru yapılan, şahı g1 veya g8’e ve kaleyi f1 veya f8’e getiren rok.

Vezir kanadındaki kaleye doğru yapılan, şahı c1 veya c8’e ve kaleyi d1 veya d8’e getiren rok.

Rakibin az önce başlangıçtan iki kare ilerlemiş piyonunu bir kare ilerlemiş gibi hemen alan özel piyon alışı.

Son sıraya ulaşan piyonu aynı renkte vezir, kale, fil veya ata dönüştüren kural.

Piyonu vezir yerine kale, fil veya ata dönüştürme.

Araya girme, kale, fil veya vezirin çektiği şahı, saldıran taş ile şah arasına başka bir taş koyarak durdurur.

Açarak şah, bir taşın çekilerek başka bir taşın şah üzerindeki saldırısını açığa çıkarmasıyla oluşur.

Çifte şah, tek bir hamlenin ardından şahın aynı anda iki taş tarafından saldırı altında kalmasıdır.

Sürekli şah, aynı döngüye tekrar tekrar dönebilen, şah üzerindeki yinelenen zorlayıcı saldırılar dizisidir.

Beraberlik teklifi, partiyi kazanan olmadan bitirmeyi önerir ve ancak rakip kabul ederse bu sonucu doğurur.

Terk etme, oyuncunun devam etmeyeceğini gönüllü olarak bildirmesidir ve normalde partiyi derhal yenilgiyle bitirir.

Bayrak düşmesi, oyuncuya satranç saatinde ayrılan sürenin bittiğini gösteren işarettir.

Süre aşımı, oyuncunun satranç saati sıfıra ulaşmadan önce gerekli hamleleri tamamlayamaması demektir.

Hükmen yenilgi, devamsızlık, kural ihlali veya yarışma koşulunu yerine getirmeme nedeniyle verilen oyun kaybıdır.

Aynı konum aynı yasal olanaklarla üçüncü kez oluştuğunda üç kez tekrar beraberlik talebine izin verir.

Aynı konum en az beş kez oluştuğunda, talep gerekmeksizin oyun otomatik olarak berabere biter.

Her iki tarafın 50 hamlesi boyunca piyon sürülmez veya taş alınmazsa oyuncu beraberlik talep edebilir.

Son hamle mat değilse, her oyuncunun 75 hamlesi boyunca piyon sürülmeyip taş alınmadığında oyun otomatik berabere biter.

Hiçbir oyuncunun herhangi bir yasal hamle dizisiyle şah mat yapamayacağı konum.

Yasal mat olanağına göre değerlendirilen, şah mat üretemeyen taşlar için kullanılan terim.

Oyuncunun sırasında tahtadaki konumu değiştirmek için yaptığı yasal eylem.

Her oyuncunun düşünme süresini ayrı ölçen, birbirine bağlı iki göstergeli aygıt.

Bir taş, hareket biçimine göre bir karede taş alabiliyorsa o kareye veya rakip taşa saldırır.

Rakip bir taşın hareket kurallarına göre orada bulunan taşı alabileceği için kontrol ettiği kare.

Bir oyuncunun her kaleyle rok yapma hakkını hâlâ koruyup korumadığını gösteren konum durumu.

Kendi şahına yönelik doğrudan saldırıyı ortadan kaldıran yasal hamle.

Satranç saatinin her tarafında, oyuncuya ayrılan sürenin dolduğunu gösteren işaret.

Genellikle tahta hamlesi yapılıp saate basıldıktan sonra kurallardaki son durumuna ulaşan hamle.

Oyun süresini denetleyen ve artırım ya da gecikme gibi programlanabilir ayarları destekleyen, birbirine bağlı iki ekranlı elektronik saat.

Mutlaka bir satranç hamlesi oluşturmadan, yanlışlıkla doğru yerinden kaydırılmış taş.

Bir piyonun yalnızca önündeki iki kare de boşken, kendi ilk hamlesinde isteğe bağlı olarak yapabildiği iki karelik ilerleyiş.

Rakip piyonun ilk hamlesindeki iki karelik ilerleyişinden hemen sonra onu almaya yarayan geçici olanak.

Herhangi bir yasal hamle dizisiyle ulaşılamayacak tahta durumu.

Bir oyuncu yasal koşulları karşılamayan bir hamleyi tamamladığında kurallara göre uygulanan yaptırım.

Kurallar kapsamındaki belirli beraberlik taleplerini desteklemek için oynanmadan önce resmen beyan edilen kesin hamle.

Doğru durum veya prosedürden sapan ve kurallara göre müdahale gerektiren yarışma olayı.

Bir taşı, hakkı veya konum durumunun tarihsel açıdan önemli bir bölümünü kalıcı biçimde değiştiren hamle.

Saatle ayrı olarak tamamlanmasından önce, fiziksel uygulaması kurallara göre kesinleşmiş hamle.

Yasal hamlelerle herhangi bir şah mata ulaşılmasını mümkün kılan taşlar ve konumsal koşullar.

Birbirine bağlı iki mekanizmaya ve zaman diliminin sonunu gösteren fiziksel bayrağa sahip elektronik olmayan satranç saati.

Her oyuncunun saat kontrolüne kaç kez bastığını kaydeden saat aygıtı.

Her hamleyi tek elle yapma ve saate de aynı elle basma zorunluluğu.

Bir taşın hamleye başlamadan hemen önce bulunduğu kare.

Bir usulsüzlükten sonra önceki konumu yeniden oluşturup oyunu o konumdan sürdürme prosedürü.

Kendi sürenizi durdurup rakibinizin süresini başlatan düğme veya kola basmak.

Taşın temel hareketine uyan, ancak oynayan tarafın şahını tehdit altında bıraktığı için yine de geçersiz olabilecek aday hamle.

Son yataya ulaşan bir piyonun aynı renkten yeni bir vezirle değiştirildiği terfi türü.

Oyuncuların kendilerine atanan renklerin tersiyle partiye başladığı usulsüzlük.

Teknik analizde, boş bir kareye yapılan ve elli hamle sayacını sıfırlamayan piyon dışı hamle.

Aynı taşlara, aynı hamle sırasına ve aynı olası hamlelere sahip konumlar arasındaki kurallara dayalı özdeşlik.

Hamle yapan tarafın şahının saldırı altında kalmasına veya saldırı altına girmesine yol açan kural dışı durum.

Bir sonraki hamleyi yapma hakkı ve yükümlülüğü bulunan Beyaz veya Siyah oyuncu.

Süreyi ve modele bağlı olarak hamle sayısını sesli bildiren erişilebilir satranç saati.

Bir hamle yapıldığında hareket eden taşın yerleştiği kare.

Bir oyuncunun kalan süresini gösteren satranç saatinin iki bölümünden biri.

Tek bir hamlenin, yarışmalardaki tek el şartına aykırı olarak iki elle fiziksel biçimde yapılması.

Bir oyuncunun oyunu kazandığı, diğerinin yenildiği nihai sonuç.

Bir oyuncunun oyunu kaybettiği ve rakibinin galibiyet aldığı nihai sonuç.

Oyunun iki oyuncudan biri kazanmadan bittiği nihai sonuç.

Bir oyuncu beraberlik önerip diğeri kabul ettiğinde oyun berabere biter.

Oynanan bir partinin normal sonucu yerine, rakibin turnuva kuralı gereği kaybetmesiyle verilen sonuç.

Tahta konumu kayıp olmasa da bir kural veya hakem kararıyla verilen yenilgi.

Eşlenen rakibin gelmemesi veya oynayamaması nedeniyle parti başlamadan verilen galibiyet.

Oyuncunun eşlenmiş rakibi bulunan tura, özellikle izin verilen sürede gelmemesi.

Tur başlangıcından sonra oyuncunun gelmeme nedeniyle normalde kaybetmesinden önce izin verilen azami gecikme.

Bir oyuncunun talep etmesine gerek kalmadan kuraldaki bir koşul gerçekleştiğinde doğan beraberlik.

Bir oyuncunun, hakemin doğrulaması gereken bir hakkı kurallara dayanarak ileri sürdüğü başvuru.

Partiyi yalnızca hamle sırası olan oyuncunun doğru talebinden sonra bitiren beraberlik.

Her iki oyuncunun da bir ihlal veya idari karar nedeniyle yenilgi aldığı istisnai sonuç.

Kurallardaki bir koşul gerçekleştiği için hakemin beraberlik ilan etmesine yönelik resmî başvuru.

Bir oyuncunun süresi dolduğu hâlde rakibin hiçbir yasal hamle dizisiyle mat edememesi durumundaki beraberlik.

Bir oyuncuya tek bir partinin sonucu karşılığında verilen puanlama birimi.

Bir partinin her oyuncu açısından nasıl bittiğinin resmî kaydı.

Bazı zaman sıkışmalarında pratik kaybetme olasılığı çok düşükken beraberlik talep etmeye yönelik isteğe bağlı US Chess usulü.

İki saatin de sürenin dolduğunu gösterdiği ve bayrakların düşme sırasının belirlenemediği durum.

En fazla yedi taşı kapsayan bir veri tabanının kesin çözdüğü oyunsonunun sonucunu belirlemeye yönelik özel ICCF talebi.

Başlamış ancak kesin sonucu henüz bilinmeyen veya mevcut olmayan parti.

İki oyuncunun birbirine karşı geçerli hamleler oynamadığı, programlanmış veya kaydedilmiş eşlendirme.